میل آنلاین: افغانستان یک قدم بسمت صلح نزدیکتر شده‌ است

منبع : رادیو آزادی   تاریخ: 8/4/2019

واشنگتن پُستروزنامه واشنگتن پُست در شماره اخیر خود مطلبی را به قلم ژورنالیست مشهور فرید زکریا به نشر رسانده‌است تحت عنوان “برای امریکا پیروزی در جنگ افغانستان مهم است، اما این پیروزی نباید با ناکامی در میدان صلح همراه باشد.”

در این مطلب آمده‌است، معامله ادارۀ رئیس جمهور دونالد ترمپ با طالبان می ‌تواند در جنگ ۱۸ ساله افغانستان منبع ثبات باشد، ولی هم زمان با آن می ‌تواند گروه‌ های تروریستی را جسورتر بسازد و افغانستان را برای سال ‌های سال دوباره به گرداب جنگ سوق بدهد که در نتیجه آن امریکا مجبور خواهد شد دوباره تعداد زیاد سربازان خود را به میدان جنگ در این کشور بفرستد.

به نوشته فرید زکریا، راه حل سیاسی نباید به خروج عاجل قوای امریکا از افغانستان متمرکز باشد، بلکه هدف اصلی آن باید راه حل سیاسی بین طالبان و حکومت افغانستان باشد. او می‌ افزاید این یک گام مهم و مؤثر بود که رئیس جمهور ترمپ زلمی خلیلزاد را مؤظف به مذاکرات با طالبان ساخت. قدم دوم باید این باشد که ساحه مذاکرات فراختر شود و حکومت افغانستان هم شامل این مذاکرات گردد.

به نوشته روزنامه، نتیجه نهایی باید این باشد که یک حکومت وحدت ملی در افغانستان به قدرت برسد که حکومت فعلی افغانستان و طالبان در آن سهم داشته باشند. البته این فعلاً مشکل به نظر می ‌رسد، ولی دسترسی به آن در مراحل بعدی ناممکن نیست.

از سوی دیگر به نوشته فرید زکریا، امریکا نباید در رابطه با خروج قوایش از افغانستان سازشی را در روی کاغذ با طالبان ترتیب دهد که طالبان بتوانند به آسانی از آن تخطی کنند. فرید زکریا می ‌نویسد، امریکا دستآورد های بزرگ در افغانستان داشته است، از جمله در ساحه تعلیم دختران و پسران، سرکوبی القاعده ، محدود ساختن مصارف نظامی امریکا در افغانستان و جنگ علیه تروریزم. اما به نوشته روزنامه امریکا باید اطمینان حاصل کند که با ختم جنگ در افغانستان در میدان صلح نیز موفق است.

  • میل آنلاین

نشریه میل آنلاین در شماره اخیر خود نوشته است، از تمامی صحبت‌ هایی که در روز های اخیر به گوش می ‌رسد چه از قول مقامات امریکایی و چه از مقامات افغان و حتی طالبان یک نکته واضح می ‌شود، افغانستان یک قدم به سمت صلح نزدیکتر شده ‌است. به نوشته نشریه، زلمی خلیلزاد نماینده خاص امریکا برای صلح افغانستان اول سپتمبر را یک تاریخ خوب برای موافقت صلح با طالبان خوانده و گفته است موافقت بین امریکا و طالبان شاید در همین دور مذاکرات که روز جمعه در دوحه آغاز شد نهایی شود.

نشریه میل آنلاین به سخنان سهیل شاهین سخنگوی دفتر سیاسی طالبان در قطر اشاره نموده‌ است که گفت، مذاکرات آن‌ ها با امریکا می‌ تواند در همین دور نهایی شود. نشریه می‌ نویسد، سناتور امریکایی لیندسی گراهم بدون تأیید این گزارش ‌ها در تویتر خود نوشته، امیدوار است موافقتی که امریکا با طالبان امضا می ‌کند از منافع این کشور و متحدان آن محافظت کند.

چندین نشریه و روزنامه دیگر امریکایی و غربی از جمله واشنگتن اگزماینر، نیویارک پُست، ملیتری تایمز و دیگران هم درباره نزدیک شدن امریکا برای توافق صلح با طالبان مطالبی را به نشر رسانده‌اند.

               

ستراتفور کامنتری: افغانستان به یک نقطه عطف میرود
منبع : رادیو آزادی   تاریخ: 8/4/2019
ستراتفور کامنتری

نشریه ستراتفور کامنتری با عنوان “افغانستان به یک نقطه عطف می‌ رود” مطلبی را نشر کرده‌است. نشریه به اظهارات تازه زلمی خلیلزاد نماینده خاص امریکا برای صلح افغانستان تمرکز کرده که می‌ گوید، ایالات متحده آماده نهایی سازی توافق با طالبان است. ستراتفور کامنتری در اینجا به سه سناریو اشاره می ‌کند.

  • نخست این که “اگر گفتگو ها در هم شکند.”

در چنین گزینه تقاضا های طالبان و ایالات متحده برای همدیگر شان غیرقابل پذیرش خواهد بود و شاید یک جانب یا هر دو از گفتگو ها بیرون شوند.

  • نشریه ستراتفور کامنتری از سناریوی دوم با سرخط “گفتگو و ادامه جنگ ‌ها” یادآوری کرده ‌است.

به تحلیل نشریه، در چنین وضعیت، درگیری ها میان نیرو های امنیتی افغان تحت حمایت ناتو با طالبان ادامه خواهد یافت و آن سو امریکا در گفتگو ها با طالبان مشغول خواهد ماند. در ادامه این هم گفته شده که طالبان به احتمال زیاد به جنگ ‌ها تا هنگامی ادامه دهند که واشنگتن خروج نیرو ها از افغانستان را اعلام کند.

  • سناریوی سوم به باور ستراتفور کامنتری “توافق صلح” است.

هدف اصلی گفتگو های فعلی، رسیدن به صلح دانسته می‌ شود. در چنین گزینه به نوشته نشریه، امریکا و طالبان به چهار مورد اصلی توافق می ‌کنند.

آتش ‌بس دایمی و پایان جنگ ‌ها، تعهد طالبان که افغانستان برای حمله بر خاک هیچ کشوری استفاده نخواهد شد، تعیین جدول زمانی برای خروج نیرو های امریکایی از افغانستان و در نهایت گفتگو ها میان حکومت افغانستان و گروه طالبان.

نشریه ستراتفور کامنتری می ‌نویسد که حالا فرصت ‌ها برای یک توافق صلح در افغانستان، بیشتر از هر زمان دیگر به چشم می ‌خورد زیرا ایالات متحده امریکا نمی‌ خواهد گفتگو ها را بدون داشتن یک نتیجه واضح، برای مدت نامعلوم ادامه دهد.

  • نیویارک تایمز

روزنامه نیویارک تایمز به موضوعی مشابهی پرداخته و در آغاز از تلفات غیرنظامیان در افغانستان یادآوری کرده‌است. در این مطلب، از بخشی یک شاهراه افغانستان به نام جاده زندگی و مرگ یادآوری شده‌است. به نوشته روزنامه، شاهراه هرات – کندهار که روز سه‌ شنبه شاهد برخورد یک بس مسافربری با یک ماین بود، از جاده‌ های خطرناک افغانستان است. در رویداد دو روز پیش، ۳۵ تن جان دادند و ۲۸ تن دیگر زخم برداشتند.

نیویارک تایمز هم زمان با یادآوری از تلفات غیرنظامیان، نیروهای امنیتی افغان و هم‌ چنان طالبان، به تلاش‌ های صلح نیز توجه کرده‌است. به نوشته روزنامه، گفتگو های چند ماهه طالبان و دیپلومات ‌های امریکایی به دو مورد متمرکز بوده، تعیین جدول زمانی برای خروج نیرو ها از افغانستان و ضمانت از جانب طالبان که بر کشور دیگر تهدید بار نیاورند و به تروریستان پناه ندهند.

در ادامه آمده، با آنکه دو جانب به نهایی سازی توافق نزدیک شده‌اند، دیپلومات ‌های امریکایی برای مرحله حساس بعدی تلاش دارند، یعنی گفتگو های طالبان با حکومت افغانستان در مورد آینده سیاسی کشور شان.

به نوشته نیویارک تایمز، زلمی خلیلزاد نماینده خاص امریکا برای صلح افغانستان، با این امیدواری سفرش را به قطر آغاز کرده تا در دیدار با نماینده‌ های طالبان، توافق مقدماتی صورت گیرد و در نتیجه، راه ‌ها برای گفتگو های رسمی حکومت افغانستان و سایر جناح ‌ها با طالبان باز شود.

                 

خلیلزاد: امریکا دسولې یوې ښې موافقې ته چمتو ده
منبع : د امریکا غږ   تاریخ: 8/4/2019

دافغان سولې لپاره دامریکا دبهرنیو چارو وزارت ځانګړی استازی زلمی خلیلزاد وايي، امریکا له افغانستان څخه دسرتېرو دوتلو دموافقې په لټه کې نه بلکې دسولې دیوې داسې موافقې په لټه کې ده چې هغه سره دبهرنیو سرتېرو وتلو ته زمینه برابره شي.

زلمي خلیلزاد پرون جمعه ناوخته پرخپل ټوېټر لیکلي چې امریکا په افغانستان کې شرایطو ته په کتو حضور لري او شرایطو ته په کتو وزي. هغه ویلي: “موږ دسولې موافقې په لټه کې يو، دسرتيرو دايستلو موافقه نه، دسولې هغه موافقه چې دبهرنيو ځواکونو وتلو ته زمينه برابره کړي.”

ټاکل شوې نن شنبه د«اګست پر۳مه» په دوحه کې دامریکايي او طالب استازو اتم پړاو خبرې پیل شي. زلمی خلیلزاد چې تېره ورځ دوحې ته رسېدلی همدارنګه ویلي، چې طالبانو دسولې موافقې ته شین څراغ ښودلی دی. هغه ویلي: “طالبانو داسې اشارې ښودلې چې غواړې یوې هوکړې ته ورسېږي، موږ یوې ښې هوکړې ته پوره چمتووالی لرو.” نوموړی په داسې وخت کې دا څرګندونې کوي چې دامریکا دبهرنیو چارو وزیر مایک پمپیو تېر اونۍ ویلي، امریکا غواړي په افغانستان کې دشرایطو ترتضمین وروسته خپل پوځي حضور په تدریجي توګه کم کړي.

ښاغلی خلیلزاد دوحې ته ترسېدو مخکې په اسلام آباد کې ویلي،چې افغان سوله دافغانستان او پاکستان ضمانت اړتیا لري، چې له مخې دا ډاډ ترلاسه شي چې دهېڅ یو هېواد خاوره به د بل د ګواښولو لپاره نه کارول کېږي. طالبانو که څه هم تردا مهاله دافغان سولې په اړه داتم پړاو خبرو پیلېدو په اړه څه نه دي ویلي، خو تردې مخکې له افغانستان څخه دبهرنیو سرتېرو پر وتلو ټینګار کړی دی.

                    

کرزی: ملګري ملتونه دې دټرمپ دڅرګندونو په اړه دافغانانو اندېښنې واوري
منبع : تاند   تاریخ: 8/4/2019

پخواني ولسمشر حامد کرزي په کابل کې دملګرو ملتونو له استازي تدامیچي یاموموتو سره لیدنه کې نوموړي ته ویلي چې دافغانستان په تړاو دټرمپ له سپکاوي ډکو څرګندونو په اړه دې دافغانانو اندېښنه ملګرو ملتونو ته ورسوی. کرزي یاماموتو سره لیدنه کې دافغانستان په اړه دټرمپ ددې خبرې دتکرار غندنه کړې چې ګواکې بیا هم وایم افغان جګړه په دوه، درې یاڅلورو ورځوکې ګټلی شم خو نه غواړم هلته لس میلیونه انسانان ووژنم. په دې لیدنه کې دواړو لوریو دافغان سولې په تړاو هم خبرې وکړې. دا په داسې حال کې ده چې حامد کرزي په دې وروستیو کې دسولې هڅې دامریکا او پاکستان په لاس کې بللي او زیاته کړې یې ده چې ډارېږي پرافغان سوله یو وار بیا معامله ونه شي.

                  

برگشت به فهرست اخبار

اعلامی

 

دارالانشا حزب ملی ترقی افغانستان

کابل  افغانستان 

۶ اسد ۱۳۹۸ خورشیدی

دارالانشا حزب  ملي ترقی افغانستان کاروزار انتخاباتی ریاست جمهوری افغانستان را که امروز آغاز شد، یک تلاش عملی در جهت تمرین و نهادینه شدن دموکراسی در کشور شمرده و از آن پشتیبانی می کند. انتخابات، به خصوص انتخابات ریاست جمهوری یکی از اصل های دموکراسی شمرده می شود که در آن احزاب، منجمله حزب ما، با اشتراک در آن زمینه ارایه برنامه و توضیح اهداف کوتاه مدت و درازمدت خودرا برای مردم و جهانیان به دست می آورند.

حزب در طی یک و نیم دهه گذشته در سه انتخابات ریاست جمهوری اشتراک ورزید و اینک آمادگی کامل دارد تا در کاروزار و انتخابات ریاست جمهوری برای بار چهارم نقش فعال ایفا نماید.

حزب ما، حزب ملی ترقی افغانستان هر بار به طور صادقانه با اشتراک در انتخابات، بدون انتظار هرگونه امتیاز، با توضیح برنامه تیم انتخاباتی، در جلب رای مردم وظایف مهمی را انجام داد.

در انتخابات دوره قبلی ریاست جمهوری حزب از تیم تحول و تداوم به رهبری محمد اشرف غنی پشتیبانی به عمل آورد. اما متاسفانه بعد از کسب پیروزی از حزب ترقی ملی و یا نماینده آن غرض اشتراک در مناسبتهای مهم، لویه جرگه و سایر نشست های مشورتی دعوت نگردید.

برعلاوه مشکلات موجود در بخش های نظامی، سیاسی و اقتصادی، به خاطر رسیدن به منافع علیای ملی، و با در نظرداشت دستاورد های رییس جمهور غنی در دوره گذشته ریاست جمهوری و بر مبنای مشوره اعضا و شورا های حزبی، دارالانشا فیصله نمود:

  • از میان تیم های انتخاباتی، تیم دولت ساز، به رهبری محمد اشرف غنی با داشتن برنامه سیاسی منظم، به خصوص با تنظیم تدابیر عملی در بخش صلح، انتخابات و جنگ، مورد حمایت قرار می گیرد.
  • به تمام شورا ها و اعضا حزب توصیه می کند تا غرض اشتراک در نشست های کاروزار انتخاباتی تیم دولت ساز آمادگی لازم داشته باشند.
  • به شعبه های تشکیلات و تبلیغ و فرهنگ وظیفه داده می شود تا غرض تامین هماهنگی در روند کاروزار انتخاباتی با مسوولان تیم دولت ساز ارتباط دایمی برقرار کند تا در صورت ضرورت تبادل نظر و مشورت های لازم انجام شود.
  • شعبه تشکیلات وظیفه دارد تا به هدف تامین رابطه محکم و دوامداربا تیم دولت ساز در دوران کار و زار انتخاباتی، پروسه انتخابات (رای دهی)، و در صورت برنده شدن، بعد از آن، بر مبنای طرزالعمل مشخص گام های عملی بردارد.
  • تمام روند انتخابات و کاروزار انتخاباتی تحت نظر دقیق دارالانشا حزب قرار خواهد داشت.

عبدالحی مالک رییس حزب  ملی  ترقی  افغانستان

د افغانستان د ملي ترقۍ ګوند د دارالانشأ اعلامیه

کابل -افغانستان

د ۱۳۹۸ م د زمری ۶ مه

د افغانستان د ملي ترقۍ ګوند دارالانشأ په هېواد کې د ولسمشریزو ټاکنو د کمپاین د پيل له امله چې نن وشو ، په وطن کې د دموکراسۍ د تمرین او د هغې د لا نهادینه کولو په موخه ، يوه عملي هڅه بولي او له هغې ملاتړ کوي . ټاکنې په تیره بیا د ولسمشرۍ انتخابات د دموکراسۍ له اساسي ستنو ځينې شمیرل کیږي چې ګوندونه ، په ځانګړي توګه زموږ ګوند په هغې کې د ګډون له امله ، خپله برنامه او نور لنډمهالې او اوږد مهالې پروګرامونه د افغانستان خلکو او نړیوالو ته ښه توضیح کولی شي .
ګوند په تیره څه د پاسه یوه نیمه لسزه کې په ۳ ولسمشریزو ټاکنو کې برخه اخستې او دا دی د څلورم ځل له پاره تیاري نیسې چې د ټاکنو په روان کمپاین او وروسته انتخاباتو کې فعاله برخه واخلې .
زموږ ګوند د افغانستان د ملي ترقۍ ګوند هر ځل په صادقانه ډول ټاکنو ته په اګاهانه توګه دانګلې او له هیڅ ډول امتیاز پرته یې په ټاکنو کې د خلکو د راجلبولو او د خپلې خوښې د ټاکنیز ټيم د برنامې د موادو په تبلیغولو کې مهمه ونډه اخستې ده .
په تیرو ولسمشریزو ټاکنو کې ګوند د تحول او تداوم ټيم په سر کې له محمد اشرف غنې ملاتړ وکړ ، خو په خواشینی چې د بریا د تر لاسه کېدو وروسته د ملي ترقۍ ګوند ته په مهمو مناسبتونو ، په لویو جرګو او ځينو نورو غونډو کې د هغې د استازو ګډون او نظر اوریدلو ته هیڅ پاملرنه ونه شوه .
د افغانستنان په سیاسي – پوځي – اقتصادي او نورو برخو کې د جدي ستونزو د شته والې برسیره ، د هېواد د ملي لوړو ګټو خوندې کولو ته په پام او د ولسمشر د تیرې کاري دوري د لاسته راوړنو او نوښتونو ته په کتو او د ګوندي شوراګانو د مسؤلینو او غړو د مشورو پر بنسټ ، دارالانشأ څرګنوي چې :
⁃ د ولسمشرۍ د ټاکنیزو ټيمونو له منځه د محمد اشرف غني په مشرۍ دولت ساز ټيم د یوي هر اړخیزې برنامې په درلودلو او په خاص ډول د سولي ، ټاکنو او تودي جګړي اړوند د تدبیرونو د نیولو په برخه کې د ملاتړ وړ دی .
⁃ د ګوند ټولو شوراګانو او د هغې غړو ته سپارښتنه کیږي چې د دولت ساز ټيم په کمپاینې غونډو او د ولسمشرۍ په ټاکنو کې ونډې اخستو ته تیاري ولري .
⁃ د ګوند د تشکیلاتو ، تبلیغ فرهنګ څانګو ته دنده سپارل کیږي چې د دولت ساز ټيم د مشرتابه او ورته څانګو سره د ولسمشرۍ د کمپاین او ټاکنو د چارو په همغږه کولو کې اړینې مشوري او کړنې جارې وساتې .
⁃ د ګوند د تشکیلاتو څانګه دنده لري چې د ځانګړو طرزالعملونو له مخې د کمپاین او ټاکنو په برخو او د بریا په صورت کې د دولت ساز ټيم سره د راتلونکو اړیکو د پياوړتیا او ساتلو د څرنګوالې په هکله اړینو ګامونو پورته کولو ته اقدام وکړي .
⁃ د ولسمشرۍ ټاکنو د کمپاین او انتخابې فعالیتونو بهیر دې د دارالانشأ د پر له پسې څيړونو او ارزونې په دایره کې قرار ولري .

عبدالحی مالک د افغانستان د ملي ترقۍ ګوند ریس

د افغانستان د ملي ترقۍ ګوند د دالانشأ اعلامیه

کابل – افغانستان

د ۱۳۹۸ م کال د زمري ۱ړۍ

د امریکا د متحده ایالاتو د ولسمشر دونالد ترمپ د ورستیو څرګندونو په هکله :

د ګوند دارالانشأ خبرتیا تر لاسه کړي چې د امریکا د متحده ایالاتو ولسمشر دونالد ترمپ د خپل پاکستاني سیال عمران خان سره د کتنې په وخت ، ویلي چې : که امریکا وغواړي چې د افغانستان جګړه وګټې ، په یوه اونۍ کې شونې ده ، خو زه نه غواړم چې لس میلیونه خلک ووژل شي ، زه د افغانستان له پاره پلانونه لرم ، که وغواړم دا جګړه وګټم افغانستان به د ځمکې له مخې پاک او محوه شي ، خو زه نه غواړم چې دا کار وکړم او په دې لاره لاړ شم .

د افغانستان د ملي ترقۍ ګوند د نړۍ د یوي سترې دموکراسۍ د مشر دا ډول څرګندونې له مسؤلیت پرته ځانګړی دریځ نیول بولې چې غواړي له هغو تعهداتو څخه چې امریکا زموږ د خلکو په وړاندي کړي او په هغې کې پاتې راغلې ، د نړیوالو پاملرنه بلې خوا ته وګرځوي . ولسمشر ترمپ باید په یاد ولري چې په افغانستان کې نښلول شوي جګړه د افغانانو غوښتنه نه وه . دوه نړیوالو سیاسي شیستمونو چې یو اړخ یې امریکا او د هغې غربې متحدین او سیمه ایز انډيوالان وه دا جګړه پيل کړه او د خپلو ګټو په پار یې هغې ته بیلا بیل ابعاد ورکړل او د مجاهد ، طالب ، داعش ، القاعدي او نورو مذهبې پروژو په را وړاندي کولو سره یې دا بې نومه جګړه تر دې دمه غزولي ده . د افغانانو پر مټ امریکا او د هغې غربې انډيوالانو او پاکستان له ډيرو ځواکمنو سیاسي نړیوال او سیمه ایز سیالانو څخه ځانونه خلاص کړل . له دې کبله امریکا او د هغې متحدین او انډيوالان د افغانانو پوروړي پاتې شوي دي . د بدمرغۍ ځاي دادی ، د دې پر ځاي چې د افغانانو د توي شوي او بهېدونکې وینې په بدل کې افغانانو ته سوله ارزانې شي ، د افغانستان په وړاندي د نا اعلان شوي جګړي عمال په سزا ورسول شي ، د بل د ډارولو په موخه د ځمکې له مخ د افغانستان د ورک کولو سپيره خبره د ترمپ له خولې اوریدل کیږي . اوس هغه شک چې ولي د دومره امکاناتو برسیره جګړه نه ودریږي ، ولي افغانستان ته ریښتونې سوله نه راستنول کیږي او د سولي په روان بهیر کې د حکومت په شمول هغه خلک ولي څنډي ته کیږي چې په روانه کرغیړنه جګړه کې یې خورا ډير زیانونه لېدلي دي ، په یقین بدلیږي .

له یوه ناڅرګند ادرس د طالبانو را ایستل ، د مسکو او قطر په څير غونډو کې هغوي ته کاذب شخصیت ورکول ، د هغوي په وجود کې د پاکستان ، روسیې او ایران ګټو خوندي کولو ته زمینه برابرول ، په یوه بهانه د پاکستاني پلاوي د خوشالولو له پاره د افغانانو غمجن مخ ته څپيړه ورکول هغه موارد دي چې زموږ خلک په تیره بیا روڼ اندی قشر یې نه شي هیرولی .

د افغانستان د ملي ترقۍ ګوند دارالانشأ د سولي د روان بهیر څخه چې زموږ ګوند ورڅخه ملاتړ اعلان کړی او د رسنیو له لارې یې د ریښتونې سولي د حصول په موخه د سولي د پيشنهادونو یوه ټولګه وړاندي کړي ، اندیښنه څرګندوي چې : د سولي بهیر د پيل کېدو سره جوخت – د تړلو دروازو تر شا خبري چې د ډموکراتیکو وطنپالونکو نهادونو استازې په کې حضور نه لري – د هېواد د سولي له بهیر څخه د نړۍ او سیمې د ځينو هېوادونو د ګټې پورته کوونې ناوړه سیالې پيلېدل – د حکومت د اپوزیشن هغو ډلو او ځانګړو اشخاصو ته د سولي په روانو منډو ترړو کې له استحقاق زیات رول ورکول کوم چې د جګړي په غزولو کې یو ډول لاس لري – د سولي په بهیر کې حکومت او د جګړي اصلي قربانیان او زیانمن کنج ته ټيله کول – په پاي کې د ترمپ هغه خبري چې افغانستان په یوه اونۍ کې محوه کولی او په زرهاؤ افغانان مړه کولی شي – او نور هغه موارد دي چې وخت نا وخت د رسنیو له لاري بحث ته وړاندي کیږي او زموږ د هېوادوالو د لا سربدالۍ او اندیښنې لامل جوړیږي .

د ګوند دارالانشأ د امریکا له متحده ایالاتو او د هغې له غربې او سیمه ایزي ټلوالي ، له نړیوالي ټولني ، ملګرو ملتونو او خیر خواه بشریت څخه غوښتنه کوي چې د افغانستان د روان ناورین پاي ته رسولو کې له افغانانو سره مرسته وکړي او د هغو څرګندونو څخه ډډه وشي چې زموږ  د لرغونې هېواد له تاریخ او واقعیتونو سره اړخ نه لګوي . د هېواد له ټولو ترقې غوښتونکو ، دموکراتیکو او وطنپالونکو نهادونو ، ډلو او ځانګړو اشخاصو څخه په درناوي غوښتل کیږي چې لمړی په خپلو کې یو ځاي شي او دهغې سره جوخت د ټولو هېوادوالو په یو موټې کولو کې عملا ګام واخلې او د نورو د احسان اچوونکو مرستو پر ځاي په خپلو امکاناتو تکیه زیاته کړي . د هېواد له نامه ، تاریخ او ملي مفاخرو کلکه دفاع وکړي . خپله سیاسي اقتصادي خپلواکې پياوړي کاندي او د خاوري بشپړتیا او ملي واکمنې وساتې .

د تل پاتې افغانستان په لور

عبدالحی مالک

 د افغانستان د ملي ترقۍ ګوند ریس

 

فساد او (فاسد چارواکې) نصیراحمد (څپاند )

فساد او (فاسد چارواکې)
نصیراحمد (څپاند )

څرنګه چی هیوادوالو ته بهتره معلومه ده فساد زمونږپه هیواد کې ورځ تربلی خپلی ریښې غزوی او پیاوړي کیږی او ټولی اداري اوس په دغه کرغیړنه پدېده اوافت اخته دی.او هرڅوک دولسمشرنه نیولی ،والی، وزیر، وکیلان ، قاضيان ،څارنوالان او ترعاموخلکو پوری دفساد ناري وهی.حتاپخوانی ولسمشر کرزی فرمایلي وو:« پیسې چې پټوﺉ بهر ته یې مه وړﺉ بلکې دلته پرې کور جوړ کړﺉ.» دې خبرې ته نغوته وشوه خو عملی کار پکې ونه شو. د نړیوالې ټولنې ملیاردونو ډالرو افغانستان جوړوای شوای خو فساد یی مخه ونیوله.زمونږهیوادوال او یوشمیرکارپوهان په دې باور دي، چې په افغانستان کې تر یوې لسیزې جګړې او د نړیوالې ټولنې د ملیونو ډالرومرستوله مصرف سره سره، داهیواد داداري فساد په ګودال ډوب دي، فسادیوله هغومشکلاتواوستونروڅخه دی چی زمونږ دهیواد وګړی، حکومتی ارګانونه اواداری ورسره لاس او ګریوان دی. هغه چی وایی چرته چی اداره ده هلته اداری فساد دی فساد د انسانی ټولنی اقتصادی ، ټولنیز او سیاسی پرمختګ او پراختیا یی ستونزو سره مخامخ کړی عایداتی سرچینی یی تالان وی او حکومتی سیستم زیانمن کوی. دیوهیواد د نا کراریو دلاپراخیدواود اقتصادي پرمختګ په وړاندې د لوی خنډ سبب ګرځي.ګرانو هیوادوالو مخکی له دی چی په هیواد کی دموجوده فساد په هکله خبری وکړو غواړم دپوهانو له نظر فساد څه شی دی تعریف کړو ،ترڅو زمونږځوان نسل دغه شومه پديده اوناوړی عمل لا ښه وپیژنی او ځان ورنه وژغوری.

فساد څه شي دي؟

دترانسپرنسی انټرنیشنل اداره ،فساد هغه څه ته وایي چه دورکړل شوی قدرت نه دخپلوشخصی ګټو په منظور استفاده وشی او په ورسپارل شوي کار کې تر70٪سلنه کمې چارې ترسره کړي او یا ورسپارل شوي مصارف ونه کاروي.

مونتیسکو وایي: فساد یعنی دیو ښه نظام انحراف او دیو شیطاني نظام جوړیدل ، له فوانینو او اشولو سرغړونه هم فساددۍ.

دموقف څخه ناوړه استفاده اوګټه اخیستل دیو فرد، ډلې یاسیاسي ګوندپه ګټه دعامه ادارې بدلول هم فساد دی. دپیسو په وړاندې غیرقانوني اجرآت (رشوت)، دعامه شتمنۍتوتالان(اختلاس) دخپلوانومقررول( صوابط په روابطو بدلول)، بې کفایتي ، دمجربو کدرونو او مسلکي پوهې نشتوالی،ټیت شخصیت (ناوړه کرکتر) ټول دفساد ډولونه دي.

د فساد معنی او مفهوم :
فساد په لغت کی ویجاړولو، ګنده ګی او تباهی او په مفهوم کی ویجاړونکی اوماتونکی پدیدي څخه عبارت دی چی د هغی پواسطه یوشی ماتیږی، کیدای شی چی دا ماتیدونکی شی اخلاقی ارزشونه وی، یاهم ټولنیز اساسات وی یاهم اداری اصول وی.

فساد هغه پدیده ده نړیوال بانک فساد په لاندی ډول تعریفوی:
ددولتی صلاحیتونو او امکاناتو او عمومی قدرت څخه سؤ استفاده د شخصی او خصوصی منافعو د تامین لپاره عبارت دی له اداری فساد څخه.
د ویبستر Webster د لغاتونو قاموس اداری فساد داسی تعریفوی:
اداری فساد عبارت دهغه نامشروع ورکړی(تحفی) څخه دی چی یو شخص ته ددی لپاره ورکول کیږی چی د خپل ورسپارل شوی وظیفی څخه تخلف وکړی.
د نړیوال شفافیت سازمان اداری فساد داسی تعریفوی:
د ورکړل شوی صلاحیت او قدرت څخه سؤ استفاده د شخصی منافعو د تامین لپاره.

سامویل هانتینګتون بیا اداری فساد داسی تعریفوی:
اداری فساد د عامه اداری د کارکونکو هغه رفتار ته وایی چی دخپلو شخصی او خصوصی منافعو لپاره منل شوی اصول او قواعد تر پښو لاندی کوی. (محمد ظهور پوپلزی لیکنه (

د اداري فساد عوامل :

په خواشینی سره باید ووایوو چی زمونږ په ګران هیواد افغانستان کی له پیړیو راهسی بی وزلی ، سیاسی او نظامی کړکیچونو ترڅنګ دځوانانو اوزګارتیا حاکمه ده ،همدارازپه نوروپوری تړلی اقتصاد، د مادیاتو رواجول ، ملي ګټوته ژمن سیاسی ګوندونونه شتون، په اداراتو کی دشفاف مالی، لوژیستیکی سیستم اود متوازنه معاش او ترفعیاتوورکولوترڅنګ په اداراتو کی دمکافاتو او مجازاتو سیستم نشتون سره دمسولیت ترڅنګ صلاحیت ورکول چی ددی اصل څرک هم نه لېدل کیږی او نه په پام کی نیول شوی ، دمعاشاتو دویش غیرعادلانه سیستم (یوته په ډالرو معاش ورکول کیږی او بل ته په افغانیو او یو بل ته دCBRمعاش اویا هم Super skillد مشاورانو خواستثنایی مسله ده همداراز په اداراتو کی ضوابط اوروابطو ته ترجه ورکول او داستخدام اوګمارنې ناقص سیستم په مقررې او برطرفې کې د شایسته سالار نظام نه شتون په ورسپارل شو چاروکی بی تفاوتی ،د بروکراسي نظام ټینګښت له رسمي صلاحیتونو څخه ناوړه استفاده کول ، تخصصي چاروکې دمعلوماتو نشتوالي او دمهارت ټیټوالی، قانون نه پلي کیدل او هغه حوک جی دفساد اومفسیدینو پر ضد مبارزه کوی دحکومت لخوا ډیر زر په کور کېښنول کیږی او له دندی شړل کیږی چه ښه مثال یی دننګرهار ولایت دملی امنیت ریس چی خلکو او ملي ګټو ته ژمن شحصیت ودفساد پرضد مبارزه اود هغه لخوا دمفسېدینو نیول او دحکومت لخوایی په ځای ددی چی ملاټړی وشی په بیړه سره له دندی لری کول ، دهمغږی نشتون والی دیوبل په چاروکي دبیلا بیلوارګانونو مداخله په اداری تشکیل کی غیرضروري زیاتوالی او کموالی بهرنېوهیوادونو ته دکدرنو تګ او دمغزونو فراراو سیاسی فشارونه دفساد عمده او اساسی عوامل شمیرل کیږی.

د اداری فساد مخنیوی: که څه هم افغان ولسمشر محمد اشرف غني هم په دې برخه کې ځینې مهم ګامونه واخیستل، نوموړي د افغانستان د جمهور ریس په توګه د ټاکل کیدو په لومړیو کې د کابل بانک د ستر مالي فساد د دوسیې د څیړلو فرمان صادر کړ، په دې برخه کې ځینې کارونه ترسره شول، د کابل بانک له پوروړو څخه ډیر پورونه بیرته ترلاسه شول. حکومت ، ولسونه ،ملی شخصیتونه او دینی علما د خلکواو ولسونو تر څنګ دولتی مامورینو ته عامه پوهاوي او سیاسی پوهه ورکول، همداراز هغوی ته دسالمې ادارې اصول ورو پيژندل، دهغوی دپاک ضمیراو وجدان راویښول، دمدني ارزښتونو معرفي او ترویج، ملی ګټو ته دژمنتیا ،له ټولنی ،بشریت او هیوادسره دمينې او وفاداری روحيې پیاوړي کولو،دشکایتونواوریدل ، په نورانتقال کولو ترڅنګ پرځان دانتقال منلو فرهنګ دودول ، داخلی نظارت ، دوړتیا په نظرکې نیولو ترڅنګ د مدیرانو اوهمکارنو ترمینځ دغروراو عزت نفس پیاوړي کول. په اداراتو کی دضوابطو او روابطو پرځای وړکدرونو ګمارنه اوکاراهل کارته سپارل تعلیم یافته ،صادقو او تجربه دارو اشخاصو استخدام هم د اداري فساد په له منځه وړلو کي مثبت رول لوبولې شی، ددیموکراسی له ټولو اصولواو پرنسیپونو څخه پرځای او مثبته استفاده کول.،ځوانانوته دروزګاراودندوزمینه برابرول.د فساد پر ضد د مبارزې په برخه کي فعالیت کونکې اداروهمږغي کول. ددولت لخوا سیاسي، ټولنیزاو اقتصادي شرایطو ته په کتو داسي میتودونه ،طرحو او استراتیژی جوړول چی د اداري فساد په له مینځ وړلو کی ګټور وی.

په نړۍ کی هغه ملکونه چی تر ټولو پکی اداری فساد زیات موجود دی ، د جنوبی آسیا یو شمیر ملکونه دی او افغانستان په نړۍ کی دریمه درجه ملک دی چی پکی اداری فساد زیات دی.

د فرانسې خبري اژانس د یو شمېر کارپوهانو په حواله لیکلي دي، چې په افغانستان کې موجود اداري فساد د مخدرو موادو قاچاق ته لاره پرانیزي او افغانان دې ته اړباسي چې د طالبانو خواته ورشي او دا دوه خبرې په دې هیواد کې د بې ثباتۍ عمده سرچینې دي.

د اسیا فونډیشن موسسې دیوی د نظر پوښتنې په نتیجه کې وویل چې د افغانانو لپاره د تشویش وړ دریمه ستره مسله داداري فساد موجودیت دي. د دې سروې پراساس، افغانان د طالبانو له حملو، بې کارۍ او د اداري فساد له موجودیت څخه تر بل هرڅه ډیر ځوریږي.

په کال2013 کی د فساد او مفسدو ګیدړانو پرخلاف د چین مبارزه:

پنځه کاله وړاندي دچین حکومت دمفسد چارواکو چي په فساد کې ښکېل واو بهرملکونو ته په تیښته کې بریالی شوو دملي امنیت وزارت لخو ا دفساد په ضدد ((ګيدړدښکار عملیات )) په نوم عمليات د نړۍ په ۱۲۰ هیوادونو کې پیل کړل چی تراوسه 1.3 میلیونه فاسد چارواکي نیولی دی حتی ددغه هېواد په مشهور او لوی ښار چونګ چينګ کې د کمونېست ګوند مشر سون جينګچای هم د فساد په تور نیول شوي دی نيول شويو کسانو لويه برخه په ايټاليا، يونان او بلجيم هیوادونو نه وو. کله چی پینګ په کال2013 زیږدیزکال کی واک ته ورسیدو دفساد پرضد یی جدي مبارزه پیل کړه او ژمنه یی وکړه ترهغه به یی مبارزه دوام ولری ترڅو دفساد جرړې یی ایستلی نه وي. (مسیرورځپاڼه)

سعودی هم د مفسدو ګیدړانو پرخلاف هم مبارزه پیل کړه.

په سعودي عربستان کې د فساد ضد مبارزې جرګه ګۍ په غوښتنه د دغه هیواد ۱۱ شهزادګان، څلورد اوسني حکومت او په لسګونو پخواني وزیران نیول شوي دي. العربیه تلوېزون وايي، دا تورن کسان د محمد بن سلمان په امر نیول شوي دي. په نیول شویو کسانو کې پېژندل شوی سعودي میلیاردر ولید بن طلال هم شته چې په سیاسي ډګر کې هم مطرح کس دی. د اسامه بن لادن د ورور او په ریاض کې د بن لادن د مالي بنسټ د مشر نوم هم په نیول شویو کسانو کې شامل دی. له بلې خوا د سعودي دولتي خبري اژانس وايي، د دغه هیواد پاچا سلمان د ملي ګارډ مشر شهزاده متعب بن عبدالله او امیر البحر عبدالله بن سلطان بن محمد ال سلطان له دندو لرې کړي دي. شهزاده متعب د پخواني پاچا عبدالله زوی او د هغه د کورنۍ وروستی غړی و چې تر ټولو لوړه څوکۍ یې درلوده. محمد بن سلمان د سعودي عربستان ځوان ولیعهد دی، په دغه هیواد کې یې د سمون هڅې پیل کړې دي. شهزاده محمد بن سلمان چې د دفاع وزیر هم دی، اوس د دغه هیواد پر ټولو امنیتي ځواکونو واک لري.

دچین او سعودی هیوادنو دفساد او مفسیدونو پرخلاف میارزه ته په کتلو سره چون زمونږ هیواد هم دفساد دناوړپدیده سره مخ دی باید زمونږ هیواد کې هم باید فاسدو ګیدړانو دنیولو لپاره ((دفاسدو ګیدړانودنیولوعملیاتو)) ترعنوان لاندي یوه جامع مبارزه ته اشد ضرورت دی ترڅو زمونږ ټول دولتی واحدونه ، ارګانونو او عایداتی سرچینی تري پاکی او په امان کې شي او همدارنکه هغه فاسد ګیدړان چی دولتی مځکی ،دخلکو عامه شتمني یی لوت کړی همدارنګه هغو مفسدو ګيدړانو چی په ملی هویت تذکرو کې دافغانیت او اسلامیت دکلمو سره حساسیت ښودلې او پرخلاف رایه ورکړي . همدارازدکابل بانک او دملی اردو دسرتیرو داعاشه ، اکرامیه ،معاش او دتقاعد یی لوټ او غلاکړی او خپلې شخصي ګټې یی ملي ګټونه غوره ګڼلې، د ملت شتمني یې لوټلې، له خپلې دندې یې ناوړه ګټه پورته کړې په دولتی ادارو کي یی په ښځنو جنسي تیری او یا جنسی زورونه کړی او د خپلو شرمناک اعمالو د پټولو لپاره یې بیلابیلې لارې کارولې دي دبیت المال پیسې یی بهرملکونو ته وړی ونیول شی او دقانونو منګولوته وسپارل شي.

پايله: په پایله کي دا ویلي شو، چي فساد هغه ناروا شومه پدیده ناوړي عمل اوکړنه ده، چي په یوه ټولنه کي منل شوي ملی ارزښتونه،اوملي ګټۍ، اقتصادی ، ټولنیز پرمختګونه او بنسټونه ویجاړوی او ځای یې وحشت، تباهی ،بیوکراسی،انارشیزم او کړکېچونو او بهرینو هیوادونو فرهنګی یرغلونو او سیاسی مداخلو ته پریږدی.

زمونږ ګرانه هیواد فغانستان د پرمختګ په حال کې یو هیواد دی او د افغانستان اسلامی جمهوری دولت بایدهڅه وکړی چه د هیواد د اقتصادي بنسټونو د پراختیائی پلانونو د طرحی او تطبیق له لاری د خلکو د سوکالی اوهوسا ژوندانه لپاره زمینه برابره کړی.اوهمدارنګه دفاسدو ګیدړانو سره دمبارزه په خاطر یوه جامع برنامه او کړنلاره جوړه کړی ترڅوټولنه دمفسیدینو څخه پاکه کړی.

دا موخه هغه وخت ترلاسه کیدای شی چه د یوی ښی او له فساد څخه پاکې حکومت والی زمینه را مینځ ته راشی او دا نه یوازې د افغانستان د دولت موخه ده بلکه د فساد په ورکېدو کي مهم رول خپله افغانان او تر څنګ یې د حکومت رهبري نړېوالې ټولنې په مرسته لوبولی شی تش په شعار نه کیږی او نه شعاری مبارزه دحل لاره ده بلکي عمل غواړی ترڅو دا شومه او ناوړي پدیده له منځه ویوړلی شی.

سرچیني او اخذونه:

بی بی سی ویبپاڼه

مسیر ورځپاڼه

ټول افغان

اداره اومنجمنت دټولو لپاره کتاب(د خان اغا شینواری ژباړه)

Bilden kan innehålla: Naseer Ahmad Sapand