خبرونه

اعلامیه مشترک وحدت سازمانی تشکیلاتی حزب متحد ملی افغانستان وحزب ملی ترقی مردم افغانستان

مورخ / / 1395 کابل افغانستان حزب متحد ملی افغانستان وحزب ملی ترقی مردم افغانستان بادرک واقعیت های موجودسیاسی ،وبا احساس مسئولیت آگانه وهدفمند درپرتو قانون اساسی ج.ا.ا، ضرورت پایان دادن به تشتت وپراگنده گی درصف نیروهای ملی ،دموکراتیک ، ترقی خواه ورهروان جنبش صلح ، دموکراسی ،ترقی و عدالت اجتماعی ...

Read More

خطوط اساسی پالیسی حزب متحد ملی ترقی مردم افغانستان

حزب متحد ملی ترقی مردم افغانسان امتنداد بیداری سیاسی مردم ماست و در اطراف اندیشه های ترقی خواهانه و عدالت جویانه مردم افغانسان و ارزش های مشترک بشریت تشکیل می یابد. حزب متحد ملی ترقی مردم افغانستان سازمان تجدد گرا ، تحول طلب ، دموکراتیک ، ترقی خواه و طرفدار عدالت ...

Read More

میکانیزم وحدت تشکلیلاتی ــ سازمانی میان حزب متحد ملی وحزب ملی ترقی مردم افغانستان

مورخ 6 / 3 / 1395 وحدت تشکیلاتی ــ سازمانی میان حزب متحد ملی افغانستان وحزب ملی ترقی مردم افغانستان از بالابه پائین طور ذیل صورت گیرد: 1ــ شورای مرکزی حزب: با درنظر داشت اینکه اعضای شوراهای مرکزی هر دو حزب منتخب کنگره های شان میباشد،مجموع اعضای هر دوشورای مرکزی یعنی 680 ...

Read More

اساسنامه حزب متحدملی ترقی مردم افغانستان

بسم الله الرحمن الرحیم فصل اول اصول عام مادۀ اول : مبنی این اساسنامه در پرتو احکام جزء (1) فقرۀ (2) مادۀ (35) قانون اساسی، در روشنائی برنامه حزب متحد ملی ترقی مردم افغانستان بخاطر تنظیم حیات درون حزبی و به مقصد تعریف حقوق، وظایف وصلاحیت های اعضا و ارگان های حزبی وضع میگردد. حزب ...

Read More

برنامۀ حزب متحد ملی ترقی مردم افغانستان

بسم الله الرحمن الرحیم مقدمه در اوایل قرن 20 م ، مردم افغانستان با اندیشه مشروطه، استقلال،‌جمهوری، آزادی،‌ ترقی،‌ عدالت و دموكراسی آشنا شدند و برای تشكل و قربانی در این راه كمر همت بستند. دورنمای سیاسی و اجتماعی ،‌فرهنگ دست پاك و خدمتگذاری برای وطن مشترك و مستقل،‌ با چشم انداز ترقی و ...

Read More

سوله که انتخابات ؟

حکيم روان

ځواب :  دواړه !

څلوېښت کاله پر افغان ولس جګړه تحميل شوي ده . دا جګړه د پردو جګړه ده ، خو قربانی يې افغانان دي . جګړې د افغانانو ټولنه او هيواد د ژوند له عادي مسيره ايستلي دي . د ژوند په ټولو برخو کې د لعنتی نيابتي جګړې آثار له ورايه ښکاري .

سوله د افغانانو او ټولو انسانانو طبيعی حق دی . خو افغانان نورو له دې حقه بې برخې کړي دي . دا چې افغان سوله غواړي او کنه ؟ اصلا يوه بی اساسه او بی منطقه پوښتنه ده . سوله د هر انسان طبيعی حق دی . له طبيعی حقوقو او آزاديو پرته وړانسانی ژوند ممکن نه دی .

سوله د انتخاباتو او انتخابات د سولې متمم دي . بی له سولې به نيمګړي انتخابات ولرو او بیلې انتخاباتو به نيمګړي سوله ولرو .

طالبان ادعا کوي چې د دوی په واکمنۍ کې سوله وه . دا ادعا دوه وارې درواغ يانې ډبل درواغ دي .

–  د پنجشير په شاوخوا او د افغانستان په شمال او شمال شرق کې د طالب سره مقاومت او جنګونو ادامه درلوده . طالبان او د هغو ملاتړي له دې حقيقت څخه په ډاګه او سپين سترګی سره انکار کوي .

–  آیا د ښخو سنګسارول ، په کيبلونو او ډانګونو د انسانانو په ځانګړي توګه د ښځو وهل ټکول ، د انسانانو د لاسونو او پښو پرې کول او نندارې ته اېښودل ، د ښوونځيو او پوهنتونونو تړل ، د خلکو د ږيرو متر کول ، پر موسيقی او ملی آتڼ بنديزونه ، د مخالفينو بی شرمانه ترور او وژل ، سوله ده ؟

 د منځنيو پيړيو وروسته پاتې او منحط طالب د پوتين په درګاه مسکو کې وويل چې : « مونږ ښخې ځکه له تعليمه محرومې کړې چې عفت يې وساتل شي » . د طالب په شانې بل مسخره به د نړي پر مخ پيدا شی ؟

د طالبانو د سولې فضا د ګورستان د فضا سره ورته والی درلود . خو طالبان نه پوهيږي چې د حقوقو څخه د خلکو محروميت او مذهبی استبداد د يوه لوی او ياغی توپان زڼې جوړوي .

 طالبان فکر کوي چې که امريکا پر طالبانو يرغل کړی نه وای دوی به تر آبده د خلکو پر اوږو سپاره پاتې وای ، خو دا فکر واهی او بی بنياده دی . د خلکو قهر او خشم به طالبان د تروريستی سازمانونو او دولتونو د ملاتړ سره سره ، په مناسب فرصت کې تر امريکا هم په ناوړه توګه راپرزولي وای .

د افغانستان نظام د رښتينې سولې د راتګ او تأمين د پاره تر ټولو ډاډمنه وسيله ده . که انتخابات په خپل وخت سرته و نه رسيږي ، نو يو غير انتخابی رژيم ( لکه د طالبانو رژيم ) به موجود وي . د داسی يوه رژيم موجوديت د قدرت د خلا سره کم توپير لري . د قدرت خلا د نوی تباه کوونکی جګړې د زيږيدو بستر دی . ځکه د ګاونډيانو لاسپوڅي د مؤقت حکومت ، او د موجود نظام د نابودۍ زمزمې کوي . دا واضحه ده ،څوک چې انتخابات نه غواړي ، جګړه او په دې وسيله د واک انحصار غواړي . څوک چې انتخابات غواړي ، جګړه او د جکړې له لارې د واک انحصار نه غواړي . هر څوک چې د جګړې له لارې واک ته رسيدلی دی ، مستبدالرای او د واک انحصارګر ثابت شوی دی .  بناء انتخابات بايد هرو مرو سرته ورسيږي او د افغان ولسمشر ټينګار پر انتخاباتو د هغه د مسؤليت مننې ، ژور درک او سياسی درايت نښه ده . ولسمشر د افغانستان د بدنيتو ګاونډيانو په نيتونو پوهيږي . ګاونډيان د خپلو اجنټانو په مټ غواړي د خلکو او افغان حکومت تر منځ واټن را منځته کړي او حکومت په دې تورن کړي چې ګوندې سوله نه غواړي . د مختورو لاسپوڅو حافظه دومره کمزوری ده چې د ولسمشر په ابتکار د کابل د بې قيدو شرطه سولې دوه کنفرانسونه يې د ياده وتلی دی . دوی د ولسمشر په ابتکار په اندونيزيا کې د اسلامی علماؤ ، په جده کې د ټولو اسلامی هيوادونو او په کابل کې د بی شمېره اسلامی علماؤ د جنګ ضد بيساري فتوا ګانې  نه يادوي . دوی د خپلو بادارانو په لارښوونه  غواړي د افغان حکومت د سولې هلې خلې ناکامې او يو وار بيا د خپلو بادارانو له پاره اوبه خټې کړي ، څو هغوی  خپل ماهيان ونيسی .

انتخابات :

تر وسه بايد د يوې مياشتې ، يوې اونۍ او حتي يوې ورځې له پاره بايد د افغانستان حکومت غير انتخابی نه وي . افغانستان ته تر يوه غښتلی خو مستبد حکومت څخه يو کمزوری خو انتخابی حکومت په ګټه دی . ځکه مسبتد او طالبی حکومتونه د پرمختګ لارې بندوي او انتخابی حکومت د مرګونی جهادی او طالبی وباء او وروسته پاتې والی پر ضد د پرمختګ او ترقی لارې ، د تيارو او جهالت پر ضد د لمر او رڼا افقونه خلاصوي .

د افغانستان د ملي پرمختګ ګوند د دارالانشأ ، یو شمیر ولایتې او بهرنیو شوراګانو د کال کنفرانس رپوټ ؛

کابل    –        افغانستان

د ۱۳۹۷ م کال د کب ۲ مه

کال کنفرانس کې د ګوند د دارالانشأ ، ولایتې او بهرنیو ګوندي شوراګانو ځينو غړو او استازو اشتراک کړی ‌ؤ .

 ناسته ملګري محمد اسماعیل غرنې پرانستله او د مخته بیولو چارې یې ملګري محمد اقا کوچې ته وسپارلې . د ګوند ریس ملګري عبدالحې مالک وینا وکړه ، د ګوند د راجستر کېدو ، د ګوندي ژوند مهمو فعالیتونو په اړوند یې څرګندونې وکړي او له ملګرو یې وغوښتل په درې مسلو :

  • په افغانستان کې د سولي د روان بهیر .
  • د ولسمشرۍ ټاکنو له یوه ټاکنیز ټکټ څخه د ګوند ملاتړ .
  • د ګوندي ژوندانه د لا بهبود په اړ .

خبري وکړي .

ملګرو هر یو محمدالله ساپې ، میرزمان وفادار ، معلم قیوم ، نوروهاب څپاند ، امیرمحمد ګران ، دستخط ، محمد اقا کوچې ، محمد جان ، محمد ولي او نورو خبري وکړي او دا ټکې یې برجسته کړل :

  • د سولي مذاکراتو په جریان کې که په لیکنو او خبرو کې ملګري لږ نرمه ژبه او قلم وکاروي موږ به هغو ملګرو ته چې په محلاتو کې اوسي ‌‌‌‌‌‌ډير تحفظ ورکړی وي .
  • د افغانستان د سولي بهیر تر څنګ په سیمه کې د پښتون ژغورنې غورځنګ ته پاملرنه او د هغې ورځنۍ مطالعه په یوه اړتیا اوښتې .
  • د خلکو د کور خونو فعالیت خو به د کوم بل تشکیلاتې جوړښت ابتدا نه وي ؟ که وي څه کول په کار دي ؟
  • ګوند دې په وحدتونو او جبهو کې د اشتراک مسایل تل د کار په اجندا کې ولري ، خو تر ټولو مهم د ګوند راجستر کول او د ولسمشرۍ د ټاکنیز مناسب ټکټ څخه د اعلامیي په ترځ کې ملاتړ وکړي .
  • ګوندي شوراګاني رغول ، ګوندي دفتر فعالول ، محلاتو ته د مشرتابه د غړو سفرونه کول ، د مرګز او محلاتو د شوراګانو سره د دارالانشا د غړو فعاله رابطه جوړول هر وخت تعقیب شي .
  • د سولي بهیر په اړه دې د ګوند د دارالانشا د وړاندیزونو په لا تشریح کولو او په بهیر کې د د ګوند د وړاندیزونو د موادو محتوا ته د مرکچې پلاوي د پاملرنې را اړول اړین بریښې . څو خبري د افغانانو په اشتراک او مالکیت وڅرخیږي ، د هېواد د خلکو ریښتونې استازې د مرکچې پلاوي برخه وي .
  • د سولي بهیر د خبرو په ترځ کې د هېواد او خلکو ملي ارزښتونه ، د بشر حقوق ، د ښځو حقوق ، د سیاسي مدني ټولنو ازادی او د تیري یوې نېمې لسیزي لاسته راوړنې په نظر کې نیول .
  • او ځينې نور

په کال کنفرانس کې په ښه روحیه ملګرو په پورتنیو ټکو خبرې اترې وکړي ، په پاي کې ملګري مالک یو ځلې بیا ملګرو ته اطمینان ورکړو چې د ګوند د راجستر ، ولسمشرۍ ټاکنو کې د ګوند د ټاکنیز ټکټ د انتخاب ، د سولي په روانو خبرو کې د ګوند د سولي وړاندیزونو ته د مرکچیانو د پاملرنې راګرځولو او د ګوندي ژوند نورو مهمو مسألو ته دحل لاري لټولو په برخه کې عملي ګامونه اخلي .

ملګړي مالک له ملګرو او د شوراګانو له مسولینو غوښتنه وکړه چې د ګوندي حق العضویت او اعاني په راټولولو ، ګوندي جلسو دایرولو او د غیر فعالو ملګرو او شوراګانو په فعالولو کې دې مرسته وکړي . ملګري مالک زیاته کړه د خلکو کور خونو سره په اړیکه کې دی او تر اوسه ورسره کومه جوته ستونزه نه لري . د پښتون ژغورنې غورځنګ او د پښتونخوا له حالاتو د خبریدو او له هغوي څخه د ملاتړ موضوعات به تر کتنې لاندي وي . د ګوند په رسمې اسنادو او رسمې پالیسۍ کې به د نرمش او اعتدال ژبه کاریږي .

کال کنفرانس د فیصلو د تطبیق په هو‌‌‌‌‌‌ډ پاي ته ورسید

په درناوي

 

محمد اقا کوچی شیرزاد

پاکستاند طالب سره په دروازه وځيله داعش سره په کړکې راننوځي

حکيم روان

هغه دولتونه چې د خپلو ګټو له پاره ښه لرليد لري ، تل د موجودو امکاناتو څخه د استفادې تر څنګ د مبادا له پاره په مختلفو نورو بديلونو هم کار کوي .

شورويانو د ببرک کارمل د واکمنۍ پر مهال د خپلو اوږد مهاله ګټو د پاره د مجاهد « ملی اتل » احمدشاه مسعود سره د راتلونکی بديل په توګه اړيکې ټينګې کړې . کله چې روسان پوه شول چې ددوی ګټې نور د دوی د پخوانيو دوستانو په وجود کې نه ساتل کيږي ، نود دوکتور نجيب الله د واکمنۍ د راغورځيدو او تعويض له پاره يې له احمدشاه مسعود ، دوستم، ايران پلوه محقق او خپلو نورو نوکرانو څخه ګټه پورته کړه .

پاکستان د ۴۰ کلنې افغان غميزې څخه دومره وپړسيده ، چې ټوله نړئ يې د کمونيزم د ګواښ په اوتو بوتو تر ننه د ولسمشر ټرامپ په خبره لکه احمقان د ځان او خپلو تروريستی شبکو په ګټه استعمال کړه . ملياردونه ډالر يې د خپلی فاشيستی اردو د تقويت او تروريستی شبکو د پراختيا له پاره ترې وزبيښل ، تر څو احمقان خبريدل ، کار تر کاره تېر وو.

اوس بايد غربيان د پاکستان سره له دې امله مرسته وکړي چې « اتومی پاکستان د ترهګرو لاس ته ورنه شی » ، « د ترهګرو د ځپلو د پاره » ، « د واکمنۍ د استحکام او ثبات له پاره »…… دا په داسې حال کې ده چې آی-اس-آی شپږکلنو او اوه کلنو ماشومانو ته په ديني مدرسو کې د مغزو مينځلو تر څنګ د وسلو استعمال ور زده کوي او د تروريستی شبکو د پراختيا کار په درز سره پر مخ بيايي.

پاکستان خپله طالبي پروژه د معاملې مارکيټ ته وړاندې کوي ، له وړاندې يې ملياردونه پې وګټل ، خو د طالبانو بديل «داعش» د بازۍ ډګر ته ننباسي .

آی-اس-آی وار د مخه د طالبانو د بديل په توګه د افغانستان د پاره د «امت» ورځپاڼې په شهادت ، د لشکر جنګهوي ، جماعت الاحرار ، احرارالهند ، چيچني او ازبکی عناصرو څخه چې د تروريستی مهارتونو د خپلولو له پاره پاکستان ته راغلی وو ، داعش جوړ کړی دی .

پاکستان غواړي له طالبانو سره په دروازه ووځي ، خو د داعش سره بيرته په کړکی راننوځي . د پاکستان په موجوديت کې سوله هومره ساده هم نه ده لکه ځينې ساده زړي خلک چې فکر کوي . خو د افغان ضد جګړې هره کړۍ چې د جنګ له ډګره وځي او سولې ته مخه کوي ، دا د خير خبره ده .

پاکستان د سلګونو تروريستی ډلو کوربه هيواد دی . نه يواځې افغانستان ، بلکې هره لحظه د نړي هر هېواد د خپلو ګټو له پاره د تروريستی بريدونو موخه ګرځولی شي . د سعودی وليعهد د راتګ او رضايت د پاره يې پر ايران جيش العدل ور مارش کړ، او پر هند جيش محمد . پاکستان د تروريستی جيشونو او لښکرو هېواد دی ( لشکر جنګهوی ، لشکر طيبه ، سپاه صحابه ….) . د پاکستان ټوله سياسی او نظامی دستګاه بالقوه تروريستان دي .

پاکستان پر طالب ، داعش او نورو زرګونو تروريستانو برسېره د افغانستان د ننه ګلبدين حکمتيار لري . حکمتيار له عمران خان د مخه وويل چې که هند پر پاکستان بريد وکړي ، مونږ به د پاکستان دفاع وکړو . څلوېښت کاله ګلبدين د پاکستان د دفاع له پاره د افغانانو وينې توی کړې اوس تيار دی چې د پاکستان د دفاع له پاره د هندوانو وينې تويې کړي . دې ته وايي وفادار نوکر!

ددې له پاره چې طالبان د آی-اس-آی د لارښونو او ملاتړ سره سره په مذاکراتو کې ځانونه ګوښي او يواځې احساس نه کړي ، پرون د روان کال د فبروری په يوويشتمه ګلبدين حکمتيار د طالبانو ساز او آواز په دومره لوړ کرچ کې ونيول چې لاندې يې …. ورسره ولاړل . ګلبدين د طالبانو په شان افغان حکومت ګوډاکۍ وباله !!!

که افغان حکومت ګوډاکۍ وو نو بيا ګلبدين ګوډاکی ولی توافقنامه ورسره لاسليک کړه ؟ او که ګلبدين ګوډاکي ته دا کار روا وو ، بيا طالب ګوډاکي ته ولې ناروا دی ؟

د پاکستان شرميدليه نوکره ، د خپل مورنی وطن سوداګره ، د دين ناوليه دوکانداره ، ګل بې دينه حکمتياره !  لا هم  افغان وژنه بس نه ده ؟

جهادي او طالبي جګړې د ټولنې تر ټولو مظلوم پاړکي قربانۍ ته وړي . د حکمتيار زامن او لوڼه ، همدارنګه د ټولو جهادی او طالبی مشرانو زامن او لوڼه له جګړو په امن کې دي . خو د جګړې په دواړو خواؤ کې د ټولنې تر ټولو بی وسه او بی کسه انسانان وژل کيږي . دا جګړی شيطانی او لعنتی موخې او نيابتي ماهيت لري . نور بايد افغانان د پردو د پاره و نه وژل شي .

زه په کبرجنو نړيوالو د ټرامپ په خبره پر احمقانو غږ نه کوم ، هغوی به خپل کار کوي، خو د خپل  هيواد زامنو ته د ورورئ پيغام لرم :

نننۍ افغان ضد جګړه دوې خواوې لري :

–  يوه خوا طالبان او د هغوی داخلی خواخوږي لکه ګلبدين او خارجی ملاتړي ( پاکستان ، ايران ، روس ، چين ، عربی شيخان او نور)

–  بله خوا افغان حکومت د ولس په استازيتوب ، د هغه داخلی ملاتړي او خارجی متحدين لکه امريکا ، اروپا او نور .

د افغانستان رښتينو بچيانو ته ښايي چې توپيرونو ته په درناوی سره بايد د ملی اجماع په چوکاټ کې د افغان حکومت تر رهبرئ او چتر لاندې د طالبانو سره مذاکرات د پردو له يرغمله خلاص کړي او د ملی يووالی او پیوستون په مټ د افغانستان د لوړو ملی ګټو او ښيګڼو په لور کې وده اوانکشاف ورکړي .

فاعتبرو يا اولی الابصار

 

 

 

 

 

 

افغانستان له اتیایمې لسیزې څخه ترننه روانو جګړو ته لنډه کتنه

 

21.2.2019Goldad khan
دوهمه برخه
زه به د دغو خبرو پیل کې دا ووایم چې له ما څخه تاسې زیاتره درنه لوستونکي د افغانستان دغو اوږدو جګړو اړوند، ښه او ژور پوهېږئ او ډېر معلومات لرئ. خو له دغې لیکنې څخه زما یوه موخه دا ده؛ هغه څوک چې له دغو جګړو سم خبر وي، یو څه غوندې هغوی خبر کړم او بله موخه دا ده چې زه په دغې لیکنې سره یو څه غوندې خپل زړه سبڼه او تصل کړم.

زه د دغو خبرو پیل د داؤد خان واکمنۍ له وخت څخه کوم. د هغه واکمنۍ پرمهال، د اخوان المسلمین په نوم نوي جوړې شوي ډلګۍ څو تنه پاکستان ته وتښتیدل. د پاکستان دولت پوځي استخباراتو (ای اس ای) له موقع څخه په ګټې پورته کولو سره، هغو کسانو ته سمدستي جنګي روزنه ورکول پیل کړل. ای اس اس دوی ته د پوځي روزنې ترڅنګ، د تخریبولو ډول ډول چارې هم ورزده کولې. دوی چې لږ غوندې زده کړې وکړې، نو بیا يې دوی تحریک کول چې د خپلو هېوادوالو او دولت نا آرامه کولو په موخو تخریبات وکړي. د پاکستان پوځي استخباراتو، د افغانستان له هغو حالاتو څخه په ګټې پورته کولو سره، خپل پخواني روزل شوي جاسوسان (د بېلګې په توګه، پاکتیا سیمې کې جلال الدین حقاني، کنړونو سیمې کې موجب الرحمن او ورته نور کسان) هم زموږ خاورې ته د همدغو تخریبي موخو لپاره رالېږل. زه به د خپلو دغو خبرو لنډولو په موخې، د دغو دو ډلو جاسوسانو (پخوانيو روزل شويو جاسوسانو ډلې او نويو ورتښتیدلو کسانو ډلې) تخریباتو کولو څخه، یوازې یوه یوه بېلګه یاده کړم. جلال الدین چې په قوم ځدراڼ دی او پلار یې هغه د تنکۍ ځوانۍ پرمهال پاکستان ته، د دیني زده کړو لپاره بوتللی وه. جلال الدین هلته د حقاني په نوم مدرسې کې درس لوستلو پرمهال، د ای اس ای جاسوسي شبکې له خوا جذب شو. له کله چې د جلال الدین له ای اس ای شره مخه شوله، هغه نور نو خپل کلی او کور هېر او پرېښودل او د هغوی په خذمت کې شو. حقاني لومړنی کس وه چې د داؤد خان واکمنۍ پرمهال یې د څو تنو په ملتیا، د ارګون لوی ولسوال او سرطبیب ووژل. له هغې پېښې لږې مودې وروسته، احمد شاه مسعود او ملو یې د پنجشېر پر ولسوالۍ برید وکړو، خو له سري زیان پرته یې ماتي وخوړله.

د افغانستان خلکو دموکراتیک ګوند واکمنۍ پرمهال خال خال نښتو او نا آرامیو په اړوند باید ووایم چې د هغو نا آرامیو یو علت له دولتدارۍ سره د واکمن ګوند غړو نه بلدتیا او بل د دوی سهوو او ځینو غلطو کړنو ستر رول درلود. د دوی د هغو سهوو او ځینو غلطو کړنو ترڅنګ، دغه خبره هم باید له نظره ونه غورځول شي چې په افغانستان کې د پېړیو په اوږدو کې واکمنې او پادشاهي میراثي وه. همغه د پاد شاهیو پرمهال به هم، کله چې له یو ټبر څخه بل ټبر(حتا د کورنیو غړو ترمنځ له یو څخه بل) واک نیولو، ډېرې وینې به توییدلې. که څه هم دغه د میراثي پادشاهي دود په یو ډول، لومړی داؤد خان مات (هغه د واکمنۍ نوم له شاهي څخه په جمهوري واړولو) کړو. خو څرنګه چې هغه پخپله هم د شاهي کورنۍ غړی وه، نو ځکه اولس د هغه واکمني په آرامۍ او بې له کومو پام وړ ستونزو جوړولو ومنله. خو د افغانستان خلکو دموکراتیک ګوند واکمن کیدل او هغه واکمني شاهي کورنۍ ته د وفادارو لوړپوړو دولتي چارواکو، یو شمېر هغو قومي او مذهبي مخورو، یو شمېر هغو ملایانو او سپین پګړو، کومو چې له شاهي کورنۍ سره نیږدې اړیکې لرلې او له هغې نیږدېوالي څخه یې ګټې پورته کولې، ونه منلو. د دغو یادو شویو ډلو ترڅنګ، د افغانستان خلکو دموکراتیک ګوند واکمنۍ پرضد، د افغانستان سیاسي ګوندونو او ډلو، کومو چې خپله هم د واکمنۍ لاس ته وروړلو هڅې لرلې، سخت غبرګونونه وښودل. دغو ټولو ډلو د نوموړي واکمن ګوند ضد تبلیغات او فعالیتونه پیل کړل. د واکمن ګوند غړو د خپل واک ساتلو په موخې، د دغو ډلو مشرانو او یو شمېر لوړپوړو کادرونو په نیولو او بندیانولو لاس پورې کړو او حتا ځینې یې له نیولو وروسته ووژل. د واکمن ګوند غړو هغو کړنو، په ټولنې کې د نوي جوړ شوي دولت ضد ذهنیت ګام پرګام غښتلی کړو.

دولت د خپلو هغو کړنو ترڅنګ د مځکو اصلاحاتو او د سود او سلم بندولو فرمانونه راوایستل. د مځکو اصلاحاتو هغې فرمان له مخې له ټاکلي اندازې زیاتې مځکې، د مځکو له څښتنانو څخه، بې له بدله دولتي کیدلې او هغه بیا بې مځکو بزګرانو ته وړیا ورکول کیدلې. د سود او سلم فرمان کې، د سود خوارو پخوانۍ په سود ورکړي پیسې، د کالونو تېریدلو په ترتیب، بزګرانوته ځینې بشپړې وبښل شولې او ځینې بیا قسمي او بې له سوده د څو کلونو په مودې کې ورکول کیدلې. د دغو دواړو فرمانونو عملي کولو هم د ډېرو مځکو لرونکي کسان او سود خواره له دولت څخه ناراضا کړل. دغه فرمانونه او د دغو فرمانونو ترڅنګ، حتا د سواد زده کړې فرمان هم د دولت مخالفینو او ګاونډیو دولتونو استخباراتو له خوا څخه، په شدت سره د کفري کړنو په نوم تبلیغ شو او یو شمېر عام خلک یې تر اغېزو لاندې راوستل او د دولت ضد دریځ نیولوته یې ورټېله کړل.

دلته دا هم باید یاده کړم چې د افغانستان خلکو دموکراتیک ګوند پروړاندې د دغو پاس ناخوالو ترڅنګ، د ګوندي مشرانو ترمنځ د څوکیو پر سر جوړ نه راتللو له امله، د ګوند د ننه هم سخته بې اتفاقي منځ ته راغله او بریدونه یې ان د ګوند د ننه کودتاګانو کولو پورې ورسیدل. د ګوند له هغې د ننه اختلاف له امله، د پرچم په نوم ډلې مشران له لوړو دولتي څوکیو څخه وشړل شول. دغه مهال چې د پرچم ډلې مشران له لوړو دولتي څوکیو وشړل شول، دا مهال پرچم ډله هم د دولت ضد ډلو تبلیغچیانو ګروپ باندې ورګډ شول او د دولت ضد ډلو دریځ یې لا پیاوړی کړو.

د دغو ټولو یادو شویو ناخوالو له امله به د هېواد بېلو سیمو کې، خال خال نا آرامیو سرونه پورته کول. خو هغه زیاتره نا آرامۍ به د سیمه ایزو امنیتي ارګانو له خواو څخه شنډیدلې. د هغو هلته او دلته نا آرامیو څخه زه د بېلګې په توګه، دوې نسبي سترې نا آرامۍ یادوم. لومړۍ د چندولو په نوم نا آرامي چې د سر زیان یې نسبت نورو نا آرامیو ته زیات وه، په څو ساعتونو کې شنډه شوله. دویمه له هغې هم نسبي ستره توطئه چې د ایران اخوندي رژیم استخباراتو ښکاره لاس پکښې درلود، د هرات فرقې کې نا آرامي او ګډوډي جوړونه وه. د هرات فرقې توطئې شنډولو ته له کابل څخه د کمندو یوه قطعه ورولېږل شوله او هغې قطعې د ځايي امنیتي ارګانو او دولتي چارواکو په ملیتا، په څو ورځو کې نوموړي نا آرامي پای ته ورسوله او د هرات دولتي ادارو چارواکي او د هرات ښاریان نورمال او عادي ورځینیو چاروته وروګرځیدل.

اشغال اوسولې په سر سياسي تجارت

محمدالله صافی
د بحث د پیل په موخه، دوه سواله را مینځته کول اړین دي
ـ د شوروي لښکرو «حضور» په افغانستان کې د جهادي مشرانو، عالمانو، پیرصاحبانو له خوا «اشغال» وبلل شو، د ح د خ ا دولت کافر وګڼل شو او د جهاد فتواوې ورکړشوې، نو ولې د امریکې د لښکرو «حضور» د هماغه جهادي مبارکو شخصیتونو له خوا مرسته وبلل شوه او لا نظامي تړون يې هم ورسره امضا کړ؟
ـ د طالبانو مشران او د پاکستان جماعت العلما وايي چه افغانستان د امریکې له خوا «اشغال» دی، دولت ګوډاګی او کافر دی او جهاد فرض دی، نو ولې بیا د افغانستان د علماوو شورا او مقدس، پخواني جهادي عالمان د دې حکمونو پخلی نه کوي او امریکایان دوستان بولي؟ سپړنه (شرحه)
د زبرځواکونو، د پیړیو پیړیو ناوړه خاصیتونو څخه، د ستراتیژیکو، سیاسي، نظامي، اقتصادي پلانونو د پلي کولو په موخه نوروهیوادو ته لښکرې استول او نظامي هډې ځای په ځای کول دي. خو هر نفوذ او تیری په کوم هیواد کې، د رقیب هیوادونو له خوا د غښتلي تبلیغاتي غبرګون سره مخامخ کیږي.
د بیلګې به توګه، د شوروي په مقابله کې پاکستان، امریکې او سلو نورو هیوادو د آزادۍ او د اسلام د شعارونو سره خورا قوي تبلیغاتي کمپاین پیل کړ. د جنګ مدیریت د امریکې سي آی اې او پاکستان د آی اس آی په لاس کې وو، د تبلیغاتو لارښوونې اود جهاد فتواوې د پاکستان جماعت العلما او د ایران اخوندانو ورکولې. د مجاهدینو مشرانو د «وطن اشغال دی» او «اسلام په خطرکې دی» د شعارونو په مرسته، چه د افغانانو دپاره عنعنوي او عقیدوي ارزښت لري، د خلکو ملاتړ ترلاسه کړ.
په دې ډول د «اشغال» کلمه د پاکستان د دولت له خوا د یوې اغیزناکې تبلیغاتي وسیلې په توګه وکارول شوه! د پاکستان تبلیغات فی سبیل الله نه وو. د آی اس آی جنرالان ملیونران شول، پاکستان آباد شو. په مقابل کې، افغانی دولت مات شو، ولس دیو جنګي دوزخ نه بل ته غوځار شو. ‎
راوروسته اولس کلوکې، چه امریکا زمونږ خاورې ته لښکرې راوستې، خپلې هډې يې ځای په ځای کړې، پاکستان ډبل رول ولوبوی. د امریکې نه يې پیسې اخیستې چه د تروریزم سره مبارزه کوي، او طالب جنګیالیو ته يې وسلې، پناه ځای، قوي تبلیغات او انتحاري برابرول. دا چه د اوباما اداره، په پټه کې په دې لوبه کې ورسره شریکه وه که نه؟ دا جلا بحث دی، خو د پاکستان د تبلیغاتو پخوانی ماشین بیا فعال شو او په افغاني دولت باندې يې د «اشغال » د مزدورانو او دکفر تورونه ، لکه څلویښت کاله پخوا، ولږول . د پاکستان د جماعت العلما مبلغانو، د هند دیوبند مدرسې او د مصرجامع الازهر د اسلامي مرکز شاګردانو د اشغال ضد مبارزه او د مقدس جهاد فتواوې اوچته کړې. زمونږ خوار ولس، چه د مجاهد مشرانو، د ظلم، غصب او لوټماریو څخه په تنګ راغلي وو، او د امریکایانو ړندو بمباریو دردولي وو، را وپاریدل، د کلیو او بانډو خلک د طالبانو ملا تړلي شول.‎‎
اوس، د سولې پرسر، د پاکستان نوې تجارت پیل شوی. د سولې مذاکراتو ته « د طالبانو حاضرول»، پاکستان د پاره د نوو مالي مرستو او د نړیوال صندوق ملیاردونو ډالرکریدیت ته لیاره خلاصوي. د«طالبانو د حاضرولو» لوړه، د پنجابي چارواکو سره د طالبانو تړاو ثابتوي. هیله ده، چه مکرمو طالبانو د پاکستان سره، د جمهوررییس رباني په شان، پټ ملا ماتونکی قراردادونه نه وي امضا کړی!
په پای کې درنو افغاني روښان اندو، لیکوالو ته په درنښت وړاندیزکیږي، چه په خپلو څیړنو کې د پاکستان ناولي نیتونه او غرضي پلانونه د پامه ونه غورځوي. م.صافی. ۲۹/۱۱/۱۳۹۷ (۱۸/۲/۲۰۱۹)

له پلمو پرته رښتيني سوله

حکيم روان

سوله د جګړه ځپلی افغان ولس طبيعی حق دی . ۴۰ کاله دا ولس له امن او سوله ايز ژوند څخه په مختلفو نومونو ، پلمو او بهانو محروم شوی دی .

په ډاګه بايد وويل شي چې ګاونډيو هيوادونو او نړيوالو د افغانی خائينانو په مرسته افغان ولس له سولې ، امن او ژونده محروم کړی دی .

–  سرې لښکرې په افغانستان کې نه وې ، د شهيد محمد داؤدخان د واکمنۍ په مهال په پاکستان کې د ګوتو په شمېر افغانانو لکه ګلبدين حکمتيار ، برهان الدين ربانی ، احمدشاه مسعود د دين څخه د دفاع په نوم د پاکستان د آی-اس-آی سره په ګډه د افغانستان پر ضد جګړه « جهاد » پيل کړ.

– که مرحوم داؤدخان د سرطان له کودتا د مخه انتخابی حکومت، پارلمان او د هيواد د اساسی قانون دموکراتيکو ارزښتونو ته درناوی کړی واي او ذ سياسی ډلو له هغې جملې اخوانيانو د قانون په چوکاټ کې د فعاليت حق ساتل شوی وای او داؤدخان د حذف له سياست کار اخيستی نه وای او هر څه يې د يوې ديکتاتوری قربانی کړی نه وای ، د افغانستان د خلکو په برخليک به ددې ناوړه افغانی ضد او انسانی ضد لوبو شاهدان نه وای .

–  کله چې د خلکو دموکراتيک ګوند د يوه نظامی پاڅون له لارې په غير قانونی توګه سياسی واک انحصار کړ، ټول دموکراتيک ارزښتونه يې له پامه وغورځول .  پر سياسی ډلو ، ټپلو يې بنديزونه عملی کړل او ټول يې د خپلې برنامی د اصولو پر خلاف حذف کړل ، د افغانستان پر ضد جګړې ته يې چې ګاونډيانو او تالی څټو يې لا د مخه پيل کړي وه ، په لوی لاس نور هم زور ور وباښه .

–  کله چې سرې لښکرې راغلې ، د افغانستان پرضد ناروا جګړه د « روا جګړې » مقام ته وخته .

–  په دروغو به ويل کيده چې د سرو لښکرو د موجوديت سره جګړه تړلی ده ، د سرو لښکرو په وتلو سره به جګړه ختمه ، سوله او امن به راوګرځي . لکه نن چې طالبان وايي . خو سرې لښکرې ووتې ، جګړه نه يواځې ختمه نه شوه ، نور يې هم ځکه زور واخيست چې پاکستان ، ايران او روسيې د خپلو ګټو سيالی پيل کړه . روسان په دروازه ووتل ، خو په کړکی د يو شمېر خائنانو په ملګرتيا د احمدشاه مسعود-دوستم –محقق يا شمال ائتلاف په نوم بيرته داخل شول . د ګاونډيانو افغانی ضد موخې پاتې شوې . ځکه جګړې دوام وموند . مالومه شوه چې د جګړې اصلی او خوځوونکی علت د ګاونډيانو ناروا موخې وې او داخلی نانځکې يې د هغه موخو له پاره استعمالولې .

–  د طالبانو واکمنی د منځنی آسيا د هيوادونو طبيعی زيرمو ، تيلو او ګازو ته د امريکا د لاسرسي پايله ده . امريکا غوښتل د ترکمنستان تيل او ګاز د افغانستان له لارې د ځان له پاره پاکستان ته ورسوي . ايران هم سترګې ورته سرې کړی وې . د بريداس او يونيکال د کمپنيو بزکشۍ به د هر چا په ياد وي امريکا سعودی د ايران پرضد د طالبی پروژې حمايت ته تشويق کړ. پاکستان خو لاس تړلی مريې وو

په دې توګه طالب د يوې خارجی پروژې په توګه رامنځته شو. طالب پوهيده چې هيڅ افغان ، طالب د واکمنۍ وړ نه بولي . ځکه يې د اعليحضرت محمد ظاهرشاه د راوستلو ډنډوره غږوله . طالب او مجاهد د پاکستان له خوا روزل شوی تروريستان وو او د ټولو نورو تروريستانو په څېر د نړۍ د تروريستانو وروڼه وو . طالب د مولوی نبی ډله ده . ځکه د مجاهد او طالب د واکمنيو په مهال افغانستان د عربو، ايغور، چيچن ، ازبک او تاجيکی تروريستانو ميلمستون وو . د سپتامبر د يولسمې بريد اصولا بايد په آی-اس-آی کی طرح او د القاعدې مشر بن لادن عملی کړی وي .

–  طالب د افغانستان د خلکو او هيواد دومره غمخوار وو چې د يوه بن لادن د پاره يې امريکايي بريد ته اجازه ورکړه . طالب د تروريسم په تاريخ کې د بی مسؤليتی او بی رحمی ريکارډ ټينګ کړ. د امريکا په بريد او له هغه وروسته طالبانو د خپلو انتحاری بريدونو او جګړو په جريان کې په لکونو بی ګناه افغانان ووژل .

–  د سولې خبرې : طالب پوهيږي چې : هغه جنګ چې دوی يې کوي د جنايتکارانو ، وژونکو او مافيايي کړيو په ګټه او د افغانستان د بی ګناه ولس په زيان دی . د دې جنګ له برکته د ګوتو په شمار کسان مليونران کيږی او مليونونه انسانان له يوې ورځې بلې ته هر څه حتی ژوند د لاسه ورکوي . خو طالب د دې سره سره جنګ ته اړم دی . کوم دين طالب ته ددې جنګ جواز ورکولای شی ؟

–  طالب څه غواړي ؟ طالب امتياز غواړي . دا امتياز چې په هر قيمت تماميږي . دوی دوهم وار داخلی جنګ او د کابل تباهی ته تيار دي . ځکه اردو ، پوليس ، انتخابات ، پارلمان، حکومت او هر هغه څه چې د «اشغال» په سيوره کې منځته راغلی دی نه منی . مانا بل داخلی جنګ !!! دا هم شو د طالب اسلام ؟

–  طالب پوهيږي چې د افغان حکومت حذف کول يانې څه ؟ د طالب حذفول يانې څه ؟ يانې د جنګ دوام ! مانا دا چې طالب په دې کار سره د جنګ او د امريکايي او ناټو د عسکرو د حضور دوام غواړي . افغان حکومت طالب نه حذف کوي . مانا دا چې حکومت سوله غواړي .

–  طالب جنګ ګټلای نه شي ، کندوز او غزنی ښه درسونه وو . طالبانو زيانونه ورسول او بی رحمانه وژنې يې تر سره کړې ، خو د افغان وسله وال پوځ په وړاندې يې يوه ورځ هم ونه ساتلی شول او طالبان يې په منډه له دې ځايونو واايستل . طالبان او پلويان يې درواغ وايي چې پنځوس سلنه خاوره يې په لاس کې ده . دا درواغ د آی-اس-آی له خوا تنظيميږي . په علاقه داريو او کليو کې د بی وسلې خلکو برمته کول د څو کسو وسله والو په واسطه کومه معجزه نه ده !

–  طالب افغان حکومت ګوډاکی بولی ، که څه هم انتخابی دی . طالب پروژه د افغانستان انتخابی حکومت ته د ګوډاکی خطاب کوي ، صرف نظر له خپل ګوډاګيتوبه ! که طالب فکر وکړی ، طالب د ګوډاکي ګوډاکۍ دی.

که نن امريکائيان د ډيرو نورو سپين سترګيو په شان ، دا سپين سترګی هم وکړي چې د طالب په شان د افغانستان د خلکو په لاس ته راوړنو پښې کيږدي او طالب ومنی ، طالب به د امريکا مستقيم ګوډاکۍ شي او د امريکا د پوځي هډو د شتون له پاره به  سل شرعی فتواګانی صادرې کړي . هغسې لکه چې د طالب ملاتړو ، د قطر امير او د سعودی خادمينو شريفينو چې د امريکايي پوځي هډو د شرعی کيدو د پاره شرعي فتواګانې را ايستلی دي .

طالبانو ! د حذف کولو له تباه کوونکو پاليسيو او پلمو لاس واخلئ ، ژر تر ژره د افغان حکومت سره د اوربند او سولې د استقرار له پاره مذاکرات پيل کړئ او زمونږ په وينو لړلی ملت له څيرې ګريوانه لاسونه ايسته کړئ او له جګړو ډډه وکړئ !

مونږ په طالبانو ، د چور او شوکو په جهادی مليونرانو ، د مال او واک له پاره په ساختګی مسلمانانو او د دين په تجارانو غږ کوو چې له خدايه وويريږي او د افغان ولس له تباهی لاس واخلي !!!

اې طالبانو ! او اې جهادی چورګرو شوکمارانو که له خدايه نه ويريږئ ، له بشريت نه وشرميږئ او د خپل مسلمان او بی ګناه ولس له قتل عامه ، چور او تالان څخه لاس واخلئ !!!

 

 

 

 

 

د سولي په بهیر کې د پاکستان نوي لوبه ؛

· د سولي په بهیر کې د پاکستان نوي لوبه ؛

په افغانستان کې د طالبانو د بریدونو زیاتوالی ، په هند او ایران کې ترهګریز بریدونه ، لږ تر لږه یوه سرچینه لري ، يانې د پاکستان پوځ او استخبارات ! هر کله چې په پاکستان کې د بې عداتۍ په وړاندي ، پښتون ، بلوڅ ، مهاجر او نور غورځنګونه په پراخېدو شي ، پاکستانی پوځ او استخبارات د خپلو خلکو او نړیوالو د پام اړولو له پاره په افغانستان او سیمه کې ترهګریزو بریدونو ته زور ورکوي څو په دې توګه د محکوم ولس نعره وچه کړي . پاکستان د ترهګریزو بریدونو تر څنګ خپلي استخباراتې کړۍ ‌‌‌‌‌‌ډيرئ وختونه د هغه هېواد د پورونو او ټکټاني د بار لږولو او یو لړ دیپلوماتیکو ژيستونو کولو له پاره هم کاروي . یانې جیش محمدي ، جیش العدل ، طالب او نور ، هغه پاکستانۍ پوځي استخباراتي وسلي دي چې په نورو هېوادونو کې د سرویونکو جګړو مخته بیولو او په خوا کې د هغو اقتصادي سیاسي اهدافو د لاسته راوړلو په موخه استعمالیږي چې د جګړو له لاري یې د حصول امکانات په نیشت حساب وي . پاکستانۍ پوځي کړۍ فکر کوي په دې ‌‌‌‌‌‌ډول له نړیوالو ځان پټولی او اهداف لاسته راوړلی شي . په افغانستان ، هند او ایران کې د نوي ترهګریزو بریدونو تر څنګ سعودي مشرتابه او طالب استازو ته په یوه وخت کې له اسلام اباد څخه د لیدنې بلنه ورکول ، سعودي شهزاده او طالب چارواکي په خلا کول ، له دې لوبې د پاکستان مات او ګو‌‌‌‌‌‌ډ اقتصاد ته د ‌‌‌‌‌‌ډالرو د یوي بستې موندل او په نهایت کې د ګوښې پاتیدنې څخه د هغه هېواد بچول د پورته یاد شوي ټکو بیلګې بللی شو . که څه هم چې افغانستان په ژوبل ژور ځان د دې ټولو ګواښونو په وړاندي کلک مقاومت ته ادامه ورکوي ، خو د حکومت وروستیو دیپلوماتیکو نوښتونو چې په مونیخ او کابل کې وشول ، پاکستان له غټې دیپلوماتیکې ماتې سره مخامخ کړ . اوس له یوي خوا دترهګریزونو بریدونو اړوند د افغانستان ، هند او ایران مشترک فشارونه ، له بلې خوا پاکستان ته د طالب استازو د سفر او د سعودي مشرتابه سره د هغوي د تجویز شوي لېدني لغوه کېدل هغه درنه څپيړه وه چې د پاکستان د مشرتابه او پوځي کړیو پر مخ وار شوله . د افغانستان د سولي بهیر په دوران کې د پاکستان د منافقت دا بیلګه افغانان دي ته رابولي چې د طالبانو په پيژندنه او د هغوي سره د سولي کولو په برخه کې له پوره هوښيارتیا کار واخلې . د هېواد د اشغال په پلمه له طالبانو سپيني کوترې جوړول هغه تیروتنو ته ورته دي کوم چې پاکستانې مشرتابه دا ‌‌‌‌‌‌ډله په ښو او بدو طالبانو ویشله ! که د یو دردمن هېوادوال په توګه لږ د هغو سیمو له شرایطو ځان خبر کړو چیرې چې طالب واکمنې کوي ، د اقتصادي ټولنیز انکشاف داسې بیلګې به ونه موندل شي څو ثابته کړي چې طالبانو بدلون موندلی . د هغې برعکس د طالبانو کنترول ساحي د مخدره موادو ، د وسلي او انساني قاچاقو او نورو ټولنیزو اقتصادي بدمرغیو په مرکزونو اوښتې چې هر ‌‌‌‌‌‌ډول اشغال ته په تیره بیا پنجابې اشغال ته په کې د ادامې تود بستر برابروي . له دې کبله :

• حکومت ته په کار دې چې د افغانستان د ټولني ټول قشرونه او کتګورۍ په اعتماد کې واخلې او د سولي په اجماع کې یې شریک کړي .
• د حکومت سیاسي مخالفین باید له خپلو ګروپي ، تنظيمي ، مذهبي ، قومي ، ژبني ، غوښتنو تیر شي ، سوله او ثبات د افغانستان د خلکو ستره ملي دنده او ګټه وګڼي او هغې ته کار وکړي .
• حکومت د نړیوالو شریکانو سره په همغږۍ کې ورته دیپلوماتیکو نوښتونو ته ادامه ورکړي او د سولي له بهیر څخه د پاکستان د انحصار لاس لن‌‌‌‌‌‌ډ کړي .
• سیاسي مدني ټولني ، دینې عالمان ، قومي مشران ، خپلواک سیاسي فرهنګي شخصیتونه د سولي بهیر د بریا له پاره کار وکړي او په دې اړوند له ناسمو سیالیو لاس واخلې .
• افغانان ، د هغوي حکومت ، سیاسي مدني نهادونه د خپلو وسله والو ځواکونو د پياوړتیا تر څنګ له هر اړخیزو لارو چارو هڅه وکړي چې په بریالۍ توګه د پاکستان د هر ‌‌‌‌‌‌ډول لوبو مخه ونیول شي ، وطن ته سوله او ثبات راشي

د طالب درواغ

حکيم روان

طالب په پچه ناست کشمير ويني . دوی فکر کوي چې د خليلزاد سره چانې او اوتې بوتې به طالب بيا واک ته ورسوي . وار د مخه پنجاب واک ته رسولی وو ، دا وار غواړي پر امريکا ځان واک ته ورسوي .

 طالب د افغان حکومت سره ځکه خبرې نه کوي چې ځان د افغانستان مشروع خو له واکه لويدلی واکمن بولي او غواړي بيا د توپک او کوتک زور خلکو ته ور وښيي . طالب جانه ! د توپک او کوتک دور تېر شو . د عقل زور د هغه خای نيولی دی .

طالب جان هيروي چې مشروع حکومت خپل مشروعيت د خلکو له ارادې آخلی ، نه د توپک او کوتک څخه ، نه د دين له تجارت او بزنس څخه .

طالبه ! ته د کومو انتخاباتو له لارې واک ته رسيدلی وې ؟ خو د انګريز له طرحې سره سم د سعودی په پيسو ، د پنجاب په ماموريت ، د مردار کرنېل امام په لارښونه او د درواغو په ډنډورو واک ته ورسيدې .

طالبه تا نه ويل چې مونږ واک نه غواړو ، بلکې چې سوله راولو ، واک به د افغانستان پخوانی پاچا اعليحضرت محمد ظاهرشاه ته سپارو ؟ تا د خلکو سره خپله وعده پر ځای کړه ؟

آیا تا هغه وخت دا درواغ د دې د پاره نه ويل چې له دې پرته افغان ولس طالب نه مانه ؟

نو اوس چې افغانانو ته د طالبانو درواغ ، د لوبو په ميدانونو او عامو محضرونو کې اعدامونه ، د لاسونو او پښو پرې کول ، سنګسارونه ، د افغان او اسلام ضد ځان مرګی بريدونه ، په جوماتونو کې چاودنې او د وطن پالونکو ملايانو وحشيانه وژنې ، د ښونځيو سوځول ، د قير سرکونو په بل مخ اړول ، د اوبو د بندونو د نړولو هڅې او تر ټولو زياته د پنجاب سره نوکري ، د مکې پر خای مسکو ته سجده مالومه شوه ، څنګه طالبی واکمنی پر خلکو منلای شئ ؟

طالب اوس بيا درواغ وايي . کله چې طالبان وايي : « مونږ تغير کړی دی » درواغ وايي . طالب پرون هم طالب وو ، نن هم طالب دی . د پخوا په څېر د طالب د واکمنی په سيمو کې ښوونځی نه شته . ښځې سنګسار کيږي ، په کيبلونو، کوتکو او درو خلک وهل کيږي . پخوا مو هم پنجاب بادار وو اوس مو هم بادار پنجاب دی . پخوا هم د نورو د لاس آله واست او اوس هم د نورو د لاس آله ياست . پاکستان ، ايران ، او روس چې زمونږ د هيواد سره ښه نيت نه لري ، ستاسو ملاتړي او دوستان دی . پرون هم له درو تروريست پلوه هيوادو چا په رسميت نه پيژندلی ، نن هم هماغه هيوادونه ورسره د افغانستان دوه نور بدخواه ايران او روسيه ستاسو ملاتړي دي . کوم ښه او د افغان او افغانستان په ګټه تغير په تاسو کې راغلی دی ؟  طالب پرونۍ درواغجن ، نننۍ درواغجن دی .

طالب په خپلو خوبونو کې غرق درواغ وايي چې مونږ واک نه انحصاروو. خو د انتخاباتو او پارلمان پر ځای د علماؤ د شورا خبره کوي . د واک انحصار تور وي که سپين ؟

که تاسو درواغ نه واياست او که تاسو د افغانستان د خلکو ارادې ته درناوی لری ، راشئ د اشرف غنی سره انتخاباتو ته ودريږئ !  له نېکه مرغه نور د زور د حکومتونو وخت تېر دی . « په زور کلی نه شی » . زور او جهل پريږدئ !

 مونږ پوهيږو چې تاسو ته ارګ له جوماته او چوکۍ تر ممبره زيات او له پرتلې پورته اهميت لري ، خو افغان ولس ارګ ته تګ په انتخاباتو پورې تړلی دی . نو څنګه طالب جانه بيا د خلکو اراده د پخوا په شان په هېڅ نيسۍ ؟ او که انتخابات منۍ ؟ که انتخابات منۍ نو راشئ کانديد شئ ! د افغانستان د دښمنانو لمنې پريږدئ !

تر تاسو د مخه دلته د دين سوداګر په شرمو شرميدلی دي . دلته اوس ملت بيدار شوی دی . د انترنت نسل ، د اړيکو، علم او عصري تکنالوژۍ نسل د منځنيو پيړيو متحجر، پمن او جاهل طالب نه مني . د زمانې له غوښتنو سره ځانونه عيار کړئ !

د پردو او دښمنانو لمسون مه منئ ! مسکو ، اسلام آباد او تهران ته منډې پريږدئ !

 دا ټول زمونږ د خلکو او وياړلی هيواد دښمنان دي . د خپلو خلکو بې ځايه وژنې ودروئ ! د عقل غږ ته غوږ شئ ! له خدايه وويريږئ ! له وحشت او دهشته لاس واخلئ ! خپلو کليو ، کورونو او جوماتونو ته راستانه شئ ! د خپل هيواد د ننه د خپلو خلکو په منځ کې د نورو په څېر ژوند پيل کړئ ! نور خپل هيواد د پردو په لمسون مه ورانوئ !

فاعتبرو يا اولی الابصار

 

 

داپيل۱۴د ۱۹۸۸زکال دژينوا تړون اود شورويانو وتل

 وړاندې له افغانستان څخه د پخواني شوروي اتحاد پوځون د همدغه تړون د لاسليک وروسته وکوچيدل لاملونه او  ۳۰کلونهm agha (2)پاېلی څه شوی ؟

زما په اند لاملونه تر ټولو اهم په لاندې توگه گڼم .

 اول  دختيځ او لوديځ زبر ځواکونو په تقابل کې د شوروي اتحاد کورنۍ لانجۍ ، شورروي اتحاد دلويديځ سره په قاره پيما وسلو جوړلولو  کې پاته راتلل، دافغان جگړی نه گټل ، د شوروي دوخت کمونست گوند  دزاړه پالو سياست والو کمزوري ،او خپل مينځې ستونزی.

دويم  .دافغانستان د خلق دموکراتيک گوند دمشرانو تر منځ د بی باوری اوپر مقام غوښتنو، برلاسي اويکتازی کول او دشوروي مشرانو لخوا دافغان مشران تر مينځ توپيري چلند .

 دريم   په شوروي او افغانستان کې » يوگوندي ديکتاتورانه  سياست اود دموکراسی نه شتون.

څلورم   دژينوا د تړون له مخی دامريکا او شوروي لخوا د متخاصيمو خواوته د مرستو بنده ول ولی په عمل کې شوروي خپلی مرستی بندی کړیاو د لويدځ لخوا مرستی څو ځله زياتوالی .

 5 په شوروي کې د گرباچوف واکمنيدل اوله افغانستان څخه د خپلو پوځونو دايستلو طرحه.

6 د شوروي کمونست گوند مشرتابه پرېکړه د ببرک کارمل پر ځای دداکتر نجيب الله واکمنيدل.

7 دشوروي د بهرنيو چارو وزير شيورنازي اود امريکا د بهرنيو چارو وزير ليدنه .

8 د شوروي ادفغانستان امريکا او پاکستان داستازو له خوا د ژينوا د تړون لاسليکول .

زما په اند کله چی شوروي  په خپل راتگ سره کومه مثبته پاېله لاسته رانه وړه او په نړېواله بڼه له سختو مخالفتونو او ستونزو سره مخ شو په اقتصادي لحاظ هم زيانونه وگالل،  دخپل پوځ زيات شمېر کسان يي ووژل شول زيات يې ټپيان شول د افغانستان د حکومت او حاکميت پر وړاندی دامريکا متحدو ايالاتو او په ټوله نړې کې پلويانو يې لکه پاکستان ، ايران غرب، عربانو، شيخانو، حتی د چين د خلکو جمهوريت دافغان واکمنۍ د پر ځولو دشوروي اتحاد پر وړاندی د هر ډول مادي او معنوي مرستو څخه ډډه ونه کړه وسلی، پيسی د پاکستان د نظاميگرو او اي ايس اي په واک  ور کړل دورځی تر ۶۰۰ ساعتونو زيات تصويري شفاهي تبليغات دشوروي او افغان واکمنې پر وړاندی سرته رسيدل د هيواد په کور د ننه هم خورا زېاتی ستونزی او ناخوالی وی. زيات افغانان د جنگ جگړو هوايي بمبارمانو له امله پاکستان، ايران او غرب ته کوال شول.

دوخت حاکم رژيم اودافغانستان د خلکو دموکراتيک گوند د مشرتابه تر مينځ جدي مخالفتونه اود شوروي اتحاد کمونست گوند د مشرتابه توپيري چلند د گوند په مينځ کې د څو ډلو سره جلا کاذبی اړېکی جوړول، د ک،گ،بی په واسطه دخاد اداره په ټوله واکمنې حاکمول اود زيات امتياز ور کول،دافغانستان ملي وسلوال پوځ بی باوري د شوروي اتحاد په مرسته د ۴۰ زريز گارد جوړيدل دوخت ددفاع وزير شاهنواز تڼي او داکتر نجيب الله دوخت جمهور ريس او په کل کې ټول واک تر مينځ د ستونزو پيداکيدل، دشوروي سلاکارانو مکارانه لاسوهنه،د دفاع وزارت مربوط د ۷۰ تنو لوړ رتبه جنرالانو ډگروالانو زنداني کول دخاد اداری له خوا شکنجه او بد رفتاري دببرک کارمل د پلويانو اوداکتر نجيب الله تر مينځ سخت مخالفتونه د شوروي سلاکارانو او مشر تابه لاس وهنه د شورويانو دوتلو سره د کارمل سرسخت مخالفت کول ، کله چی شورويانو پر وتلو پېل وکړ لومړنې  د شوری يو غنډ د ننگرهار څخه ووت زه دغه وخت هلته گوندي مسول وم کله چی په ميټيگ کې ددوی دوتلو په اړه ما وينا کوله بهرني زياتره ژورنالستان هم ول  دکار مل پلويانو د مخالفت اواز پورته کړ  دخپلو پلويانو يو شمير هلته مظاهره وکړه په هر حال دو ی له ننگرهار نه ووتل زمو ۱۱ پلی فرقه  ددوی ځايونه ونيول .دوخت حاکم حکومت لدی سره سم دشوروي د سلاکارانو او مشرانو په مشوره د مجاهيدينو سره د روغی جوړې سياست چی بهر کې يې طرحه شوی وه اعلان کړ.د يو گوندي سياست پر ځای يو شمېر کوشنيو سياسي گوندونولکه سازا، جازا، او نورو ته اجازه ور کړه په حکومتي څوکو کيو يو شمېر غېری گوندي کسان پر دندو وگمارل ، د مستقلانه دفاع له پاره کار پېل کړ خو په تاسف چی دا ټولو نويوو طرحو مثبته نتيجه ور نکړه. لامل دا وو چی خپل ځواکمن گوند يي توکړی توکړی کړ ملي اوردو باندی باور مندي کمه شوه خاص گارد دشورويانو په سلا اود هغوی په مدرنو وسلو جو شو. په شمال کې د همدی گوند قوي مليشه لرونکې جنرال دوستم ،جنرال مومين،دشورا نظار سره متحد شو، په ۱۳۶۹ ل کال د پاکستان په مستقيمه لار ښونه دخوست ولايت دزياتی محاصری نه وروسته سقوط شو قاضي حسين احمد او حکمتيار د اي ايس اي لخوا ددی نندای او خوښې په مراسمو کې ول.دارزگان گارنيزون په ۱۳۶۹ کال کې سقوط وکړ.کنړ ولايت اوداره يو شمير خلک د حکومت په پريکړه ننگرهار ته را نقل شو.په جلال اباد دامريکا متحدو ايالاتو او پاکستان داي ايس اي او بی نظير بوټو د پاکستان د وخت د وزيرانو شورا مشره يو پلان له مخې د۱۳۶۷ کال  پر ننگرهار يرغل پېل کړ .شوروي اتحاد په ۱۹۹۱ ز کال د مجاهيدينو سره د جوړ جاړي له پاره يو شمير مشران مسکو ته وبلل   پاکستان ويل چی که د شوروي پوځونه ووزي دافغان حکومت د څو ساعتو مقاومت نشي کولای . په کابل هم راکيټونه راتل د شوروي اتحاد مرستی ټولی يو طرفه بندی شوی .د ملگرو ملتونو لخوا د ۵ فقرو وړانديز له پاره کار پېل شو د ملگرو ملتو استازي په ليدنو کتنو پېل وکړ خو په تاسف چی شوروی د شمال ټلوالی سره په خاصه توگه داحمدشاه مسعود سره ځانگړې اړيکې درلودلی دداکتر نجيب الله په گوند کې هم د د ۱۶ د کب د۱۳۶۸ کال د دفاع وزير شاه نواز تڼې او داکتر نجيب الله تر مينځ ستونزی يو شمير زيات افسران ، ملکي کادرونه او مشران زنداني شول او يو شمير بيدون له محاکمې شهيدان کړل شول ،بله خوا د ببرک کار مل پلويانو په مرکز او شمال کې د جميعت سره نوی جبهه پرانستله په گارنيزون، گارد  او خپله حاکمه ډله په دوه بر خو ويشل شوه.

 پاېله دا شوه چی د ملگرو ملتونو ۵ فرقيز پروگرام پر ځای په پاکستان ک د اي ايس اي په لارښونه عبوري حکومت جوړ په جبل سراج کې  د داکتر نجيب الله دوخت د بهرنيو چارو دوزير عبدالوکيل او نيبي عظيمي ددفاع لومړې مرستېال داحمدشاه مسعود سره بله توره موافقه لاسليک شوه د گارنيزون له خوا د شمال مليشي اود احمد شاه کسان کابل ته دجنرال دوستم په الوتکو کې را وستل شول، په پاکستان کې جوړ شوی حکومت هم کابل ته را ننوتل او واک يې تر لاسه کړ ، ناورين وژل چور غلا عام وژنه پېل شوه.پاکستان بيا د طالبانو نوی پروژه د القاعدی او نورو ترهگرو ډلو ظهور اود عرب او امريکا حضور او نور ډرامې دوام .

م اقا شيرزاد 20190217

دويتنام د جگړی پاېلی

 

لیکونکی اکادېمیسین ګلداد خان

14.2.2019
لومړی برخه
یادونه: ما باید دغه لیکنه د تېر کال ډسمبر میاشتې تر شلمې نېتې خپره کړي وای. خو د ناروغتیا او ورپسې د لټۍ له امله، تر اوسه را څخه وځنډیده. خو هغه چې وايي، له نه رسیدلو څخه په ځنډ رسیدل ښه دي، ما هم دا جرأت وکړو چې اوس دا لیکنه درنو لوستونکو ته وړاندې کړم.

زه به د افغانستان دولت اشغال په اړوند لوستونکو ته له څه ویلو څخه د مخه، د شلمې پېړۍ دویمې نیمه یي وېتنام جګړې انځور وړاندې کړم او بیا به د افغانستان دولت اشغال خبرو ته راشم.

وېتنام جګړه

د فرانسويانو له خوا د وېتنام له اوږده اشغال وروسته، د وېتنام آزادۍ غوښتونکو ولسونو بلاخره فرانسویان اړ کړل چې د دوی له خاورې څخه په ۱۹۵۴ کال بشپړ ووځي. لکه چې تاسې نېټه ګورئ د وېتنامیانو له خوا څخه د فرانسوي اشغالګرو شړل، د دویمې نړیوالې جګړې له پای ته رسیدلو څو کاله وروسته عملي شول. هغه ځکه چې دغه مهال د فرانسې اقتصاد سخت کمزوری او پوځي زور ناست وه. خو فرانسوي استعمارګرو هم، لکه انګلیس د هند لويې وچې کې د هند دولت ترڅنګ نوی دولت د پاکستان په نوم او هغه هم نیم پاکستان د هند خاورې په ختیځ او نیم په لویدیځ کې جوړ کړو، فرانسویانو هم یو وېتنام په دو وېتنام دولتونو واوېشلو. د انګلستان او نورو استعماري دولتونو په مستعمره دولتونو کې د دغو ډول کړنو بېلګې ډېرې دي.

د وېتنام په خاورې کې د فرانسوي اشغالګرو ځای ډېر زر د امریکا متحدو ایالتو پوځونو ډک او د وېتنام په سهېل کې ځای پرځای کړل شول. امریکایانو لومړی په ۱۹۵۵ کال خپل پوځي سلاکاران سهېلي وېتنام ته واستول. هغوی ډېر وخت له لاسه ورنکړو او په ۱۹۶۱ کال یې په لږې کچې (شپېته زره تنه) پوڅ هم سهېلي وېتنام ته داخل کړو. خو د شمالي وېتنام آزادي غوښتونکو چې د کمونېست ګوند تر مشرۍ لاندې جنګیدل او د ټول وېتنام يوځای کیدل یې غوښتل، امریکایان اړ ایستل چې په سهېلي وېتنام کې په بیړې سره د خپلو پوځونو شمېرې زیاتې کړي. امریکایانو په ۱۹۶۵ او ۱۹۶۶ ـ مو کالونو کې، په سهېلي وېتنام کې د خپلو پوځونو شمېره تر پنځه سوه درې څلوېښت زرو (۵۴۳۰۰۰) تنو پورې زیاته کړه. د امریکا دفاع وزارت به خپل ستړي شوي پوځیان بېرته خپل هېواد ته ستانول او د هغوی پرځای باندې به یې نور تازه دمه پوځیان د جګړې ډګر ته لېږل. د هغوی د دغې تبادلې پربنسټ، د امریکا ټولټال دوه ملیونه اووه سوه زرو (۲۷۰۰۰۰۰) پوځیانو د وېتنام په جګړو کې دندې سرته کړي وې.

د الجزیرې د سږکال (۲۰۱۸) کال جنوري لسمې نېټې وېبسایټ کې راغلي وو؛ د امریکا وېتنام جګړې سړیو پوځیانو له ډلې څخه ۱۵،۲ سلنه او د ښځو پوځیانو له ډلې څخه ۵،۸ سلنه په نېښه يي توکو ږودي ښوي وو. د هغو نېشیانو څخه یو شمېر یې د بېرته تګ پرمهال د زړونو ودریدلو له امله پر لارې او یا خپل هېواد ته له رسیدلو لږ ځنډ وروسته مړه شول. د امریکا پوځیان خپل هېواد ته له ستنیدلو وروسته، د خپلو خلکو له سختو نفرتونو سره مخ وو او هغوی یې د ښځو او ماشومانو قاتلان بلل. امریکايي پوځیان په وېتنام کې د جګړې پرمهال او ځینې یې خپل هېواد ته ستنیدلو پرمهال، له ډول ډول روحي ناروغیو سره مخ شول او د هغوی له ډلې څخه شاوخوا اویا زرو (۷۰۰۰۰) تنو یې پخپله ځانونه ووژل.

د وېتنامي آزادۍ غوښتونکو اوږدو او خونینو پارټیزني او مخامخ جګړو، د امریکا دولت اړ کړو چې د شمالي وېتنام له واکمنو سره د مذاکرې او خبرو اترو مېز ته کښېني او د خپلو پوځیانو ایستلو لپاره یوه نسبتأ آرامه فضا جوړه کړي. د امریکا او سهېلي وېتنام دولتونو او شمالي وېتنام دولت ترمنځ، د ۱۹۷۳کال جنوري میاشتې کې د اوربند او جوړې کولو تړون لاسلیک شو. د همغې کال مارچ میاشتې کې د امریکا اخېرني پوځیان له سهېلي وېتنام څخه ووتل. د امریکايي پوځیانو له وتلو وروسته، د دواړو وېتنامونو ترمنځ، هغه اوربند ډېر ژر مات شو. د دواړو وېتنامونو د پوځیانو ترمنځ بیا جګړې ونښتې. د شمالي وېتنام او سهېلي وېتنام په هغو جګړو کې، د سهېلي وېتنام پوځ په ۱۹۷۵ کال بشپړه ماتي وخوړله، خو د دواړو وېتنامونو یوځای کولو پروسې تر ۱۹۷۶ کال پورې دوام وکړو.

د وېتنام جګړو پایلې: ـ د وېتنام او امریکا په هغو جګړو کې، د شمالي وېتنام له دېرشو (۳۰) ولایتونو څخه نهه ویشت (۲۹) ولایتونه، د امریکا هوائي قواو له خوا څخه بېخي سخت بمباري شوي وو. د امریکا هوائي قواو په هغو بمباریو کې د شمالي وېتنام یو پر دریمه برخه آبادۍ، بشپړې له خاورو سره خاورې کړل شوي وې. د امریکايي قواو په هغو هوائي بمباریو کې د کر او کښت مځکو اوبو لګولو سیستمونه ړنګ کړل شوي وو. د امریکایانو د هوائي بمباریو په ذرېعه د وېتنام د کښت مځکو اوبیزو سیستمونو پر ړنګولو برسېره، د هغوی له لوریه د کر او کښت پر مځکو باندې داسې کیمیاوي توکي شیندل شوي وو چې هغو مځکو تر څو کلونو پورې فصلونه نه شنه کول. امریکايي پوځیانو د شمالي وېتنام جنګیالو پارټیزني جګړو مخنیوي کولو په موخې باندې، د سهېلي وېتنام په لارو، پټو او ټولو هغو ځایونو کې چې دوی فکر کولو د شمالي وېتنام جنګیالي به له هغو لارو دوی ته ورواړي، په زرونو ماینونه خښ کړي وو. د امریکا پوځونو هغو چارو، د دوی د پوځونو له وتلو وروسته هم، وېتنامیانو ته په کلونو کلونو درنې ستونزې جوړې کړي وې او له سترو مرګ ـ ژوبلو او غمونو سره یې مخ کړي وو. د وېتنام خلک به د کر – کیلو او ګرځیدو ـ راګرځیدو پرمهالونو، ډېری وختونه پرماینونو ختل، مړه کیدل او ژوبلیدل.

د وېتنامیانو او امریکایانو په هغې شاوخوا څوارلس کلنې (د پوځي سلاکارانو ورتګ څخه بیا د پوځونو بشپړو وتلو تر وخته پورې) جګړې کې، د وېتنام څه کم او زیات دوه ملیونه ملکي وکړي ووژل شول چې له نیمه يي څخه زیات یې د شمالي وېتنام خلک وو. د امریکا د ۱۹۹۵ کال خبرونو له مخې، د وېتنام په جګړې کې د سهېلي وېتنام له دوو سوو زرو (۲۰۰۰۰۰) څخه تر دوه سوه پنځوس زرو (۲۵۰۰۰۰) تنو پورې یوازې پوځیان وژل شوي وو. امریکایانو په ۱۹۸۲ کال ویلي وو چې د وېتنام په هغې جګړې کې د دوی ۵۷۹۳۹ پوځیان مړه او یا ورک شوي وو. خو دوی د خپلو مړو شویو پوځیانو شمېره وروسته وخت ۵۸۲۰۰ وښودله. امریکایانو ویلي دي چې د دوی پوځونو ترڅنګ د سهېلي کوریا څلور زره (۴۰۰۰) تنه پوځیان (ممکن د امریکایانو موخه د سهلېلي کوریا څلور زره پوځیانو څخه موخه، هغه پوځیان اوسي چې د دوی په قواو کې د ژباړونکو، لارو او درکونو ښوونکي وو)، د تایلنډ درې سوه پنځوس (۳۵۰) تنه پوځیان، د استرالیا پنځه سوه (۵۰۰) تنه پوځیان او د نوي ځلانډ درې درجنه (ممکن موخه دېرش تنه اوسي) پوځیال وژل شوي وو.

د امریکايي پوځیانو لپاره د وېتنام هوا ډېره توده او لمده وه. هغې تودې او لمدې هوا امریکايي پوځیان سخت په تکلیف کړي وو. دوی به څلورویشت ساعته له خولو ډک وو. په هغې هوا کې باید هر څوک د ورځې څو ځله لمبیدلی وای، خو پوځیانو به د جګړو پرمهال په شپه او ورځ کې د یو ځلي ځانو منځلو وخت هم نه درلود. هلته ناروغتیاوې هم ډېرې وې. د وېتنام جګړې له پای ته رسیدلو وروسته، امریکايي ډاکترانو په خپلو هغو پوځیانو کې چې وېتنام کې جنګیدلي وو، نهه (۹) ډوله ناروغۍ وموندلې. د امریکا له پوځیانو څخه شاوخوا دو کلونو وخت کې څلوېښت زره (۴۰۰۰۰) تنه یوازې د ملاریا په ناروغۍ اخته شوي وو او له هغو څخه څو اتیا تنه مړه شوي هم وو. په وېتنام کې د امریکا ټولټال نولس زره اووه سوه پنځه اتیا (۱۹۷۸۵) تنه پوځیان، د مختلفو ناروغیو له امله مړه شوي وو.

د وېتنام جګړې پای ته رسیدلو تر وختونو پورې او جګړې ختم په وختونو کې، د وېتنام لس ملیونه خلک ګډوال شوي وو. هغوی چې د جګړې پای وختونو کې ګاونډیو هېوادونو، اروپا او په تېره امریکا ته د بېړیو په ذریعو رسیدلو هڅې کړي وې، ډېری یې هوا خرابتیا، بېړیو خرابتیا او بېړیو درنو بارولو له امله، ډوب او غرق شوي وو او ګڼ شمېر نور د ناروغیو ورپېښیده او علاج نشتوالي له امله مړه شوي وو.

د کډوالو وېتنامیانو ترڅنګ، د امریکا پوځیانو ژوبل شوي کسان، په نېشه يي توکو روږدي کسان، په روحي ناروغتیو اخته کسان او نور ډول ډول ناروغان هم بېرته خپل هېواد ته ستنیده پرمهال، ګڼ شمېر پر لارو مړه شوي وو، کوم چې د پاس یادو شویو مړو پوځیانو په شمېرې کې نه راځي. د امریکا هغه په زرونو پوځیان کوم چې د خپلو لوړپوړو افسرانو له خوا څخه د بېباکه جګړو کولو په موخو، په نېشه يي توکو روږدي کړل شوي وو او په زرونو هغه پوځیان چې د هغې جګړې له امله په روحي ناروغیو باندې اخته شوي وو، خپل هېواد ته له ژوندي ستنیدلو وروسته، دوی پخپله او له دوی سره د دوی کورنۍ او خپلوان د دوی د ژوند ترپایه پورې له درنو ستونزو سره لاس او ګرېوان وو.

د وېتنام جګړې له پای ته رسیدلو وروسته، د وېتنام دولت له ګڼ شمېر (شاوخوا ۳۶۰۰۰۰) معیوبینو، ګڼ شمېر په نېشه يي توکو اخته (شاوخوا ۲۵۰۰۰۰) کسانو، په ملیونونو بې سواده کسانو او شاوخوا یو ملیون کونډو، شاخوا اته سوه اتیا زره (۸۸۰۰۰۰) یتیمانو، په لکونو کچنیو (فاحشو)، شاوخوا درې ملیونه بېکارانو له ستونزو سره پنجې نرمول پیل کړل. د وېتنام دولت، کوم چې دغه مهال له یوې خوا څخه پر دغو پاس یادو شویو ستونزو برسېره، د شمالي او سهېلي برخو وګړو یوځای کولو له ګڼو ستونزو او سختو اقتصادي ستونزو سره هم لاس ګرېوان وه، امریکایانو او متحدینو یې د وېتنام له دولت سره هر ډول راکړه او ورکړه (سوداګري) بنده کړله.

د وېتنام دولت د خپلو دغو پاس یادو شویو ټولو کورنیو ستونزو سره، په ۱۹۷۸ کال خپل پوځونه ګاونډي هېواد کمبودیا ته په دې غرض ننه ایستل چې د کمبودیا خلک د سره خمر نومي پولپوت ډلې له عام وژنې څخه وژغوري. د چین دولت د شوروي اتحاد دولت ترڅنګ، د امریکا او وېتنام په جګړو کې، د شمالي وېتنام له پوځونو څخه ملاتړ کړی وه. خو دغه مهال چې د وېتنام دولت خپل پوځونه کمبودیا ته ننه ایستل، د چین دولت د پولپوت رژیم په ملاتړ، پر وېتنام برسېرن برید وکړو او له وېتنام سره یې هر ډول راکړه ورکړه بنده کړله.

د وېتنام دولت تر ۱۹۷۸ او ۱۹۷۹ کلونو پورې خپلو خلکو ته د میاشتې سړي سر، دوه کیلو ګرامه وریژې او دوه سوه ګرامه غوښه جیره (رشن) ورکوله. خو د وېتنام هېواد، د ښه دولتي دسېپلین لرلو، پوهو کادرونو او غني طبېعي شتمنیو لرلو په سبب، زر د پرمختللو دولتونو په قطار ځان ورګډ کړو.

ګډ وېتنام په ۱۹۷۷ کال د ملګرو ملتونو په غړیتوب ومنل شو. وېتنامیانو په ۱۹۸۹ کال له کمبودیا څخه خپلې لښکرې وایستلې او په همدې کال د وېتنام دولت، د ای ام اف غړیتوب او همدا ډول د آسیان ډلې هېوادونو غړیتوب ترلاسه کړو. په ۱۹۹۰ ـ مو کلونو کې د امریکا او وېتنام دولتونو ترمنځ اړیکې په نسبي ډول ښې شولې. امریکایانو په ۱۹۹۴ کال له وېتنام سره سوداګري پیل کړه او په ۱۹۹۵ کال یې دېپلوماتیکې اړيکې ورسره جوړې کړې.